Đột quỵ do tắm đêm có đúng không? Nguyên nhân, phòng ngừa

Audio Podcasts

Đột quỵ do tắm đêm là một nguy cơ thực sự, nhất là khi thời tiết lạnh, có thể gây ra những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Đây là một bệnh xảy ra bất ngờ và khó kiểm soát. Dù bản thân hành động tắm không phải là nguyên nhân trực tiếp, nhưng đây lại là một “mồi lửa” nguy hiểm, có khả năng kích hoạt cơn đột quỵ (hay tai biến mạch máu não) trên những người đã có sẵn yếu tố nguy cơ. Thói quen này, kết hợp với các điều kiện không phù hợp, có thể tạo ra một cú sốc lớn cho hệ tim mạch và não bộ.

1. Đột quỵ do tắm đêm có đúng không?

Đột quỵ do tắm đêm không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra đột quỵ, nhưng có thể trở thành yếu tố khởi phát nguy hiểm, đặc biệt với những người có bệnh nền như tăng huyết áp, xơ vữa động mạch hoặc người cao tuổi. Nguyên nhân chính là cơ thể phản ứng mạnh trước sự thay đổi nhiệt độ đột ngột, nhất là khi tắm bằng nước quá lạnh hoặc quá nóng vào ban đêm.

Khi tắm nước lạnh vào ban đêm, nhiệt độ thấp khiến mạch máu trên da co lại đột ngột để giữ ấm cho cơ thể. Phản ứng này làm huyết áp tăng nhanh, dễ dẫn đến vỡ mạch máu hoặc tạo cục máu đông – đây là các yếu tố gây đột quỵ. Ngược lại, nếu tắm nước quá nóng, mạch máu lại giãn ra quá nhanh, khiến huyết áp tụt xuống đột ngột, gây thiếu máu lên não – cũng có thể dẫn đến đột quỵ.

Có thể hình dung cơ thể như hệ thống ống nước. Nếu dòng nước thay đổi áp suất bất ngờ, hệ thống sẽ dễ bị vỡ hoặc nghẽn – tương tự như mạch máu trong não khi chịu thay đổi nhiệt độ quá nhanh.

Vì vậy, dù tắm đêm không trực tiếp gây đột quỵ, nhưng thói quen này rất nguy hiểm nếu không cẩn thận, đặc biệt với người có sức khỏe yếu. Để đảm bảo an toàn, nên:

• Hạn chế tắm sau 22 giờ.
• Luôn kiểm tra nhiệt độ nước trước khi tắm.
• Tránh tắm khi cơ thể đang quá mệt, đói hoặc sau khi uống rượu.
• Lau khô nhanh và giữ ấm cơ thể sau khi tắm.

Như vậy, có thể khẳng định rằng nguy cơ đột quỵ liên quan đến tắm đêm là hoàn toàn có thật và dựa trên cơ sở khoa học rõ ràng, bắt nguồn từ phản ứng tự vệ của cơ thể trước sự thay đổi nhiệt độ.

=> Mời ông bà xem thêm dưới đây để hiểu rõ hơn về các yếu tố thời tiết ảnh hưởng đến đột quỵ

• Đột quỵ vì nắng nóng để hiểu vì sao nhiệt độ cao làm tăng nguy cơ
• Đột quỵ mùa lạnh để biết nhóm người dễ bị ảnh hưởng

2. Nguyên nhân đột quỵ vì tắm đêm

Nguyên nhân đột quỵ vì tắm đêm rất đa dạng, thường là sự kết hợp của nhiều yếu tố tạo thành một “cơn bão hoàn hảo” gây hại cho sức khỏe. Hiểu rõ các nguyên nhân này giúp chúng ta chủ động phòng tránh hiệu quả hơn.

Sốc nhiệt do chênh lệch nhiệt độ

Nguyên nhân phổ biến nhất gây sốc nhiệt khi tắm là sự thay đổi đột ngột giữa các môi trường có nhiệt độ khác nhau. Thường gặp nhất là khi một người bước từ phòng ngủ ấm áp sang phòng tắm lạnh lẽo, hoặc khi dội nước nóng hoặc lạnh lên người một cách bất ngờ. Các chuyên gia khuyến cáo nhiệt độ nước tắm an toàn nên duy trì trong khoảng 24-29°C. Tắm nước quá lạnh hoặc quá nóng đều khiến hệ tim mạch phải làm việc quá sức, dễ gây ra tình trạng nguy hiểm.

Thói quen tắm sai cách

Một số thói quen khi tắm cũng làm tăng nguy cơ sốc nhiệt. Ví dụ, dội nước thẳng lên đầu ngay từ đầu là hành động rất nguy hiểm vì vùng đầu và cổ chứa nhiều mạch máu quan trọng, rất nhạy cảm với thay đổi nhiệt độ. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột ở khu vực này có thể gây co thắt hoặc giãn nở mạch máu não nhanh chóng, làm tăng áp lực và có thể dẫn đến vỡ mạch máu. Ngoài ra, tắm quá lâu (trên 15-20 phút) dù với nước ấm cũng không tốt, vì làm da mất nước, rối loạn điện giải, hạ thân nhiệt và khiến tim phải làm việc nhiều hơn, đặc biệt nguy hiểm với người có bệnh tim.

Thời điểm tắm và tình trạng cơ thể không phù hợp

Tắm vào lúc cơ thể cần nghỉ ngơi, đặc biệt sau 22 giờ đêm, là thời điểm không thích hợp. Lúc này nhiệt độ môi trường thường thấp nhất trong ngày, huyết áp giảm và tuần hoàn máu chậm lại, khiến hệ tim mạch và não bộ phải hoạt động gắng sức để thích nghi, dễ gây sốc nhiệt.

Ngoài ra, các trạng thái cơ thể không đảm bảo như vừa uống rượu bia, ăn quá no hoặc đang đói cũng làm tăng nguy cơ. Rượu bia gây giãn mạch ngoại vi, khi tắm nước lạnh sẽ gây co thắt đột ngột, tạo “cú sốc kép” cho mạch máu. Khi ăn no, máu tập trung về hệ tiêu hóa; khi đói, cơ thể thiếu năng lượng, cả hai đều làm giảm khả năng thích ứng với thay đổi nhiệt độ khi tắm, dễ dẫn đến biến cố sức khỏe nghiêm trọng.

=> Mời ông bà xem thêm dưới đây để tìm hiểu tác động của thói quen sinh hoạt đến nguy cơ đột quỵ

• Đột quỵ vì thức khuya để nắm các biện pháp phòng ngừa
• Đột quỵ do làm việc quá sức và các dấu hiệu cảnh báo
• Đột quỵ do rượu để nắm mức độ uống an toàn hơn
• Đột quỵ vì chơi game vì sao chơi game kéo dài có thể kích hoạt cơn đột quỵ

3. Đối tượng có nguy cơ cao bị đột quỵ do tắm đêm

Bất kỳ ai cũng có thể gặp rủi ro nếu tắm sai cách vào ban đêm, nhất là khi nước quá lạnh hoặc quá nóng. Tuy nhiên, một số nhóm người có nguy cơ cao hơn nhiều vì cơ thể họ dễ bị ảnh hưởng khi nhiệt độ thay đổi đột ngột, đặc biệt là hệ tim mạch và khả năng điều chỉnh thân nhiệt kém.

• Người bị tăng huyết áp (cao huyết áp): Thành mạch máu của họ thường đã bị suy yếu, kém đàn hồi. Khi huyết áp tăng vọt do co mạch đột ngột lúc tắm nước lạnh, nguy cơ vỡ mạch máu não (đột quỵ xuất huyết não) sẽ rất cao.
• Người bị xơ vữa động mạch: Lòng mạch của họ đã bị thu hẹp do các mảng bám. Sự thay đổi đột ngột của dòng máu có thể khiến các mảng xơ vữa này bong ra, di chuyển và gây tắc nghẽn mạch máu não (đột quỵ nhồi máu não).
• Người mắc bệnh tim mạch khác: Ví dụ như bệnh mạch vành, suy tim, rối loạn nhịp tim… Tim của họ vốn đã yếu, việc phải làm việc gắng sức để bơm máu đi khắp cơ thể khi mạch máu co lại sẽ làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim hoặc các biến cố tim mạch khác.
• Người mắc bệnh tiểu đường: Bệnh tiểu đường thường gây ra các biến chứng tổn thương mạch máu (cả lớn và nhỏ) và hệ thần kinh tự chủ, làm giảm khả năng co giãn linh hoạt của mạch máu và khả năng cảm nhận nhiệt độ, khiến họ dễ bị tổn thương hơn.
• Người cao tuổi: Càng lớn tuổi, khả năng tự điều hòa thân nhiệt của cơ thể càng suy giảm. Hệ thống mạch máu cũng bị lão hóa, trở nên cứng và kém co giãn hơn. Phản ứng của người cao tuổi trước sự thay đổi nhiệt độ thường chậm và kém hiệu quả, khiến họ trở thành đối tượng dễ bị sốc nhiệt và đột quỵ.
• Phụ nữ mang thai và người có hệ miễn dịch yếu: Phụ nữ mang thai có nhiều thay đổi về sinh lý và nội tiết, hệ tuần hoàn phải làm việc nhiều hơn. Những người có hệ miễn dịch yếu (ví dụ đang điều trị ung thư) có sức đề kháng kém, dễ bị nhiễm lạnh và các biến chứng đi kèm, gây ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể và làm tăng nguy cơ tai biến.

4. Yếu tố nguy cơ bị đột quỵ do tắm đêm muộn

Tắm đêm muộn không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng nếu có những thói quen hoặc điều kiện sức khỏe dưới đây, nguy cơ đột quỵ sẽ cao hơn. Một số các yếu tố nguy cơ quen thuộc nhưng gây ra nhiều hậu quả khôn lường, như sau:

• Nhiệt độ nước không phù hợp: Nước quá lạnh (dưới 24°C) gây co mạch máu đột ngột, tăng huyết áp. Nước quá nóng có thể gây giãn mạch quá mức, dẫn đến tụt huyết áp, thiếu máu não. Sự chênh lệch lớn giữa nhiệt độ cơ thể và nước là nguy hiểm nhất.
• Thời gian tắm quá dài: Tắm hoặc ngâm mình trong nước quá lâu (trên 15 phút) có thể gây mất nước, rối loạn chất điện giải, hạ thân nhiệt và làm tim phải hoạt động gắng sức, đặc biệt là khi tắm trong bồn.
• Uống rượu bia trước khi tắm: Uống rượu bia ngay trước khi đi tắm là hành động “tự sát”. Cồn làm giãn mạch, gây thoát nhiệt nhanh. Việc gặp nước lạnh đột ngột sẽ khiến mạch máu co lại dữ dội, tạo ra một cú sốc huyết động cực lớn.
• Tình trạng thể chất không ổn định: Tắm khi vừa vận động mạnh, cơ thể đang ra nhiều mồ hôi và các mạch máu đang giãn nở. Hoặc tắm khi ăn quá no (máu tập trung cho hệ tiêu hóa) và khi quá đói (hạ đường huyết, cơ thể suy nhược).
• Môi trường phòng tắm: Phòng tắm không kín, có gió lùa mạnh sẽ làm cơ thể mất nhiệt nhanh hơn, tăng nguy cơ nhiễm lạnh và co mạch. Đây là yếu tố đặc biệt nguy hiểm vào mùa đông hoặc những đêm trời trở gió.
• Thói quen ngay sau khi tắm: Bước từ phòng tắm ấm ra phòng có máy điều hòa đang bật ở nhiệt độ thấp; không lau khô người và sấy khô tóc ngay lập tức; để tóc ướt đi ngủ. Những hành động này khiến cơ thể bị nhiễm lạnh ngược, gây co mạch và đau đầu.

=> Xem thêm: Đột quỵ khi tắm để nắm cách phòng ngừa an toàn

• Tắm sáng có đột quỵ không để hiểu rõ mức độ rủi ro
• Tắm thời điểm nào dễ đột quỵ để biết các khung giờ nguy hiểm

5. Dấu hiệu đột quỵ khi tắm đêm (Quy tắc F.A.S.T)

Việc nhận biết sớm các dấu hiệu đột quỵ khi tắm đêm là vô cùng quan trọng, quyết định “thời gian vàng” trong cấp cứu và khả năng hồi phục của người bệnh. Quy tắc F.A.S.T là phương pháp đơn giản, dễ nhớ và hiệu quả nhất để phát hiện các triệu chứng này nhanh chóng.

Ký tự	Tên (Tiếng Anh / Tiếng Việt)	Dấu hiệu nhận biết	Cách kiểm tra nhanh
F	FACE (Mặt)	Mặt người bệnh bị xệ, méo lệch một bên, nếp nhăn ở mũi và má bên đó mờ hoặc mất	Yêu cầu người bệnh cười hoặc nhe răng để xem một bên mặt của người bệnh có bị liệt hay không
A	ARM (Tay)	Một bên tay hoặc chân yếu đi hoặc liệt, không thể nâng cả hai tay cùng lúc lên cao.	Yêu cầu giơ hai tay về phía trước, nếu một tay rơi xuống hoặc không thể giữ được là dấu hiệu bất thường
S	SPEECH (Lời nói)	Khó phát âm, nói lắp, nói ngọng hoặc người bệnh không thể nói được câu hoàn chỉnh, lời nói không rõ ràng.	Yêu cầu người bệnh nói một câu đơn giản để lắng nghe xem họ có nói được lưu loát không.
T	TIME (Thời gian)	Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, dù chỉ thoáng qua, cần gọi cấp cứu 115 ngay lập tức	Ghi lại thời điểm các triệu chứng xuất hiện để cung cấp thông tin chính xác cho nhân viên y tế.

Ngoài ra, cần lưu ý một số triệu chứng khác có thể xảy ra đột ngột trong hoặc sau khi tắm như:

• Đau đầu dữ dội, xuất hiện bất ngờ mà không có nguyên nhân rõ ràng.
• Cảm giác chóng mặt, hoa mắt, mất thăng bằng và không thể giữ vững tư thế.
• Thị lực giảm, nhìn mờ hoặc nhìn đôi ở một hoặc cả hai mắt.
• Buồn nôn hoặc nôn mà không rõ lý do.

6. 7 Quy tắc vàng phòng tránh nguy cơ đột quỵ khi tắm muộn

Việc áp dụng các cách phòng tránh nguy cơ bệnh đột quỵ khi tắm muộn là vô cùng quan trọng. Chỉ cần thay đổi những thói quen nhỏ hàng ngày cũng có thể tạo ra sự khác biệt lớn trong việc bảo vệ sức khỏe của bản thân và người thân. Hãy ghi nhớ 7 quy tắc vàng sau:

1. Quy tắc về thời gian: Tuyệt đối không tắm sau 22 giờ đêm. Thời điểm lý tưởng nhất để tắm là vào buổi chiều hoặc trước 20 giờ tối, khi nhiệt độ môi trường còn ấm và cơ thể có đủ thời gian để ổn định trước khi đi ngủ.
2. Quy tắc về nhiệt độ nước: Luôn sử dụng nước ấm, với nhiệt độ khoảng 24-29°C, đặc biệt là vào mùa lạnh. Tránh dùng nước quá lạnh hoặc quá nóng để không gây sốc nhiệt cho cơ thể. Có thể dùng tay để thử nhiệt độ nước trước khi tắm.
3. Quy tắc về thời lượng: Tắm nhanh gọn, chỉ trong khoảng 10-15 phút. Không nên ngâm mình trong bồn tắm quá lâu, vì việc này không chỉ làm tăng nguy cơ hạ thân nhiệt mà còn khiến da bị mất nước.
4. Quy tắc về trình tự tắm: Làm ướt cơ thể một cách từ từ. Hãy bắt đầu từ hai bàn chân, hai tay, sau đó đến thân mình và cuối cùng mới là vùng đầu, cổ. Cách này giúp cơ thể có thời gian thích nghi dần với nhiệt độ của nước, tránh gây sốc cho hệ tuần hoàn.
5. Quy tắc “3 không”: Không tắm khi vừa uống rượu bia, không tắm khi ăn quá no (nên đợi ít nhất 1-2 tiếng sau bữa ăn chính), và không tắm khi cơ thể đang quá đói hoặc mệt mỏi.
6. Quy tắc sau khi tắm: Ngay sau khi tắm xong, cần nhanh chóng lau khô người, mặc quần áo đủ ấm. Đặc biệt phải sấy tóc cho thật khô trước khi ra khỏi phòng tắm hoặc đi ngủ. Tuyệt đối tránh bước vào phòng đang bật điều hòa ở nhiệt độ lạnh đột ngột.
7. Quy tắc về sức khỏe tổng thể: Đối với những người có bệnh nền, việc duy trì một lối sống lành mạnh, ăn uống cân bằng, tập thể dục đều đặn và kiểm soát tốt các chỉ số (huyết áp, đường huyết, mỡ máu) theo chỉ dẫn của bác sĩ là biện pháp phòng ngừa từ gốc rễ.

7. Cách xử lý trường hợp tắm đêm bị đột quỵ

Biết cách xử lý trường hợp tắm đêm bị đột quỵ đúng cách có thể cứu sống người bệnh và giảm thiểu các di chứng nặng nề. Trong tình huống khẩn cấp, sự bình tĩnh và hành động chính xác là vô cùng quan trọng. Sơ cứu sai cách có thể khiến tình trạng tồi tệ hơn.

Những việc tuyệt đối không làm:

• Không cạo gió, giác hơi, chích máu đầu ngón tay: Đây là những phương pháp dân gian không có cơ sở khoa học và có thể làm tình trạng chảy máu não trầm trọng hơn hoặc gây nhiễm trùng.
• Không tự ý cho bệnh nhân uống bất kỳ loại thuốc nào, kể cả thuốc An cung ngưu hoàng hoàn hay thuốc hạ huyết áp. Việc dùng sai thuốc có thể gây nguy hiểm đến tính mạng.
• Không cho người bệnh ăn hoặc uống, vì lúc này khả năng nuốt của họ có thể bị suy giảm, dễ gây sặc thức ăn hoặc nước vào phổi, dẫn đến viêm phổi hít.
• Không xốc, lay người bệnh quá mạnh, tránh di chuyển nhiều nếu không cần thiết để không làm tổn thương thêm.

Những việc cần làm ngay:

• Giữ bình tĩnh và gọi 115: Đây là bước quan trọng nhất và phải được thực hiện đầu tiên. Hãy cung cấp thông tin rõ ràng về các triệu chứng quan sát được (theo quy tắc F.A.S.T), thời gian xảy ra và địa chỉ chính xác để đội cấp cứu đến nhanh nhất.
• Đưa người bệnh ra nơi khô ráo, thoáng khí: Nếu người bệnh ngã trong nhà tắm, hãy nhẹ nhàng dìu họ ra khu vực khô ráo, an toàn. Nhanh chóng lau khô người và dùng chăn mỏng để giữ ấm cho cơ thể, tránh bị hạ thân nhiệt.
• Kiểm tra đường thở và hô hấp: Đảm bảo đường thở của người bệnh được thông thoáng. Nếu họ bị nôn ói, hãy nhẹ nhàng nghiêng đầu họ sang một bên để chất nôn không chảy ngược vào phổi.
• Đặt người bệnh ở tư thế an toàn: Đặt người bệnh nằm nghiêng về một bên, đầu kê cao nhẹ (khoảng 30 độ). Nới lỏng quần áo, cà vạt, thắt lưng để họ dễ thở hơn.
• Ghi nhớ thời gian: Ghi lại chính xác thời điểm các triệu chứng đầu tiên bắt đầu. Thông tin về “giờ vàng” này cực kỳ quý giá cho các bác sĩ trong việc quyết định phương pháp điều trị tối ưu.

=> Xem thêm: Di chứng của bệnh đột quỵ những ảnh hưởng lâu dài sau cơn đột quỵ

Đột quỵ do tắm đêm là một nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe và mọi người không nên chủ quan xem thường. Đó không phải bệnh bí ẩn mà là hệ quả của các phản ứng sinh lý tự nhiên như sốc nhiệt và thay đổi huyết áp đột ngột khi cơ thể tiếp xúc với những điều kiện tắm không phù hợp. Nguy cơ này đặc biệt cao ở người lớn tuổi, người có các bệnh nền về tim mạch, huyết áp và tiểu đường. Hãy xem việc điều chỉnh thói quen tắm rửa hàng ngày là một hành động thiết thực để bảo vệ sức khỏe.