Đột quỵ khi chơi tennis: Nguyên nhân, triệu chứng, phòng ngừa

Audio Podcasts

Đột quỵ khi chơi tennis là một tình huống nguy hiểm có thể xảy ra bất ngờ, ngay cả với những người đang tập luyện thể thao đều đặn. Mặc dù tennis mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, nhưng khi vận động mạnh trong thời gian dài, đặc biệt dưới thời tiết nắng nóng hoặc khi cơ thể mệt mỏi, có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ – nhất là ở những người có bệnh nền. Vì vậy, việc hiểu rõ vì sao đột quỵ có thể xảy ra khi chơi tennis, dấu hiệu cảnh báo là gì, nên xử lý ra sao khi có người bị đột quỵ trên sân, và cách phòng ngừa hiệu quả là rất cần thiết để đảm bảo an toàn cho bản thân và những người xung quanh.

1. Vì sao đột quỵ khi chơi tennis?

Đột quỵ khi chơi tennis là một nguy cơ có thể xảy ra, đặc biệt ở những người có bệnh lý nền về tim mạch hoặc mạch máu não mà chưa được kiểm soát tốt. Tennis là môn thể thao cường độ cao, đòi hỏi vận động liên tục với những pha chạy nước rút, đổi hướng đột ngột, vung vợt mạnh và phối hợp toàn thân trong thời gian dài. Khi cơ thể đang ở trạng thái nghỉ ngơi rồi đột ngột vận động mạnh, huyết áp có thể tăng nhanh, nhịp tim tăng cao, làm tim và mạch máu não phải chịu áp lực lớn trong thời gian ngắn. Ở người có thành mạch yếu, xơ vữa hoặc hẹp mạch não, điều này có thể gây ra tắc nghẽn hoặc vỡ mạch máu, dẫn đến đột quỵ. Ngoài ra, chơi dưới thời tiết nắng nóng, mất nước, ăn quá no trước khi vận động hoặc thi đấu khi đang mệt mỏi, stress, thiếu ngủ cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ tai biến mạch máu não trong lúc chơi tennis. Việc không khởi động kỹ hoặc vận động quá sức so với thể trạng cũng là yếu tố thường bị bỏ qua nhưng rất quan trọng trong phòng ngừa.

Các nguyên nhân dẫn đến đột quỵ khi chơi tennis

• Gắng sức đột ngột và quá mức: Những pha chạy, nhảy, và vung vợt mạnh mẽ làm tăng nhịp tim và huyết áp một cách đột ngột, tạo áp lực lớn lên hệ thống tim mạch và thành mạch máu. Ở những người có thành mạch máu đã bị suy yếu do xơ vữa hoặc có dị dạng mạch máu não bẩm sinh, áp lực này có thể dẫn đến vỡ mạch máu. Đối với người có mảng xơ vữa, sự gắng sức có thể làm mảng bám bong ra, di chuyển và hình thành cục máu đông gây tắc mạch não.
• Bệnh lý nền không được kiểm soát: Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu. Nhiều người chơi thể thao không nhận thức được mình đang mắc các bệnh lý tiềm ẩn hoặc có biết nhưng chủ quan trong việc điều trị. Các bệnh lý này bao gồm:
  • Tăng huyết áp: Được mệnh danh là “kẻ giết người thầm lặng”, tăng huyết áp làm tổn thương thành động mạch, khiến chúng trở nên cứng và dễ vỡ.
  • Bệnh tim mạch: Các tình trạng như rung nhĩ (một dạng rối loạn nhịp tim), bệnh mạch vành, bệnh van tim có thể tạo điều kiện hình thành các cục máu đông trong tim, sau đó di chuyển lên não và gây tắc mạch.
  • Đái tháo đường và Rối loạn mỡ máu: Các bệnh lý này đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch, làm hẹp lòng mạch và tăng nguy cơ hình thành huyết khối.
• Mất nước và rối loạn điện giải: Vận động cường độ cao dưới trời nóng gây đổ mồ hôi nhiều, dẫn đến mất nước và các chất điện giải quan trọng (Natri, Kali). Tình trạng này làm máu trở nên cô đặc hơn, dễ hình thành cục máu đông, đồng thời có thể gây ra các rối loạn nhịp tim nguy hiểm.
• Thói quen sinh hoạt và tập luyện không khoa học: Chơi thể thao vào lúc sáng sớm khi nhiệt độ thấp có thể gây co mạch đột ngột, làm tăng huyết áp. Một thói quen nguy hiểm khác là tắm nước lạnh ngay sau khi chơi, khi cơ thể đang nóng và mạch máu đang giãn nở, gây co mạch đột ngột và cản trở lưu thông máu.

Phân biệt đột quỵ với kiệt sức do nhiệt khi chơi tennis

Trên sân tennis, việc phân biệt giữa đột quỵ và các tình trạng ít nguy hiểm hơn như kiệt sức do nhiệt (heat exhaustion) hay say nắng (heatstroke) là cực kỳ quan trọng để có hướng xử trí kịp thời, tránh làm lãng phí “thời gian vàng” trong cấp cứu đột quỵ.

Đặc điểm	Đột quỵ (Stroke)	Kiệt sức do nhiệt / Say nắng (Heat Exhaustion / Heatstroke)
Nguyên nhân chính	Tổn thương mạch máu não (tắc nghẽn hoặc vỡ).	Cơ thể mất khả năng điều nhiệt do nhiệt độ môi trường và gắng sức, gây mất nước và điện giải nghiêm trọng.
Dấu hiệu thần kinh	Rất đặc trưng và thường chỉ ở một bên cơ thể: méo miệng, yếu hoặc liệt tay/chân, nói khó, mất thăng bằng đột ngột.	Thường không có dấu hiệu thần kinh khu trú. Nếu có, thường là lú lẫn hoặc mất ý thức ở giai đoạn nặng của say nắng.
Ý thức	Có thể từ lú lẫn nhẹ đến mất ý thức hoàn toàn, hôn mê.	Người bệnh thường mệt lả, kiệt sức nhưng vẫn tỉnh táo ở giai đoạn đầu. Ý thức có thể giảm dần nếu tiến triển thành say nắng.
Da	Da có thể bình thường hoặc tái nhợt.	Da thường ẩm, lạnh, tái nhợt (ở kiệt sức) hoặc nóng, đỏ và khô (ở say nắng).
Đau đầu	Thường là đau đầu dữ dội, đột ngột, được mô tả là “cơn đau đầu kinh khủng nhất cuộc đời”.	Đau đầu âm ỉ hoặc đau nhói theo nhịp đập.
Các triệu chứng khác	Buồn nôn, nôn vọt, nhìn mờ, nhìn đôi.	Chuột rút cơ bắp, buồn nôn, tim đập nhanh, thở nhanh, chóng mặt.

Điểm khác biệt cốt lõi là sự xuất hiện đột ngột của các dấu hiệu thần kinh khu trú (yếu nửa người, méo miệng, nói ngọng). Khi có bất kỳ nghi ngờ nào, hãy luôn ưu tiên xử trí như một trường hợp đột quỵ và gọi cấp cứu ngay lập tức.

2. Triệu chứng đột quỵ khi chơi tennis

Khi đang chơi tennis, đột quỵ có thể xuất hiện rất nhanh và bất ngờ. Một số dấu hiệu dễ nhận biết bao gồm: người chơi bỗng dưng cảm thấy tê hoặc yếu hẳn một bên cơ thể, chẳng hạn như cánh tay hoặc chân không còn sức, hoặc khó điều khiển được. Ngoài ra, nếu khuôn mặt có dấu hiệu méo lệch, như một bên miệng bị xệ xuống khi đang nói chuyện hay cười, đó cũng là tín hiệu cảnh báo cần chú ý.

Trong lúc chơi, nếu bản thân thấy đồng đội nói năng bất thường – như nói ngọng, khó hiểu hoặc không nói được thành câu – rất có thể họ đang bị đột quỵ. Cũng cần lưu ý khi có biểu hiện mất thăng bằng, đi loạng choạng, choáng váng, hoặc mất phối hợp tay chân một cách bất ngờ. Đây là những dấu hiệu dễ bị nhầm với mệt mỏi thông thường, nhưng thực tế có thể là cảnh báo nguy hiểm.

Một số người còn gặp các triệu chứng khác như đau đầu dữ dội bất ngờ, nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực một bên mắt. Nếu những dấu hiệu này xuất hiện đột ngột trong khi chơi thể thao, đặc biệt là với người có tiền sử bệnh tim mạch hay tăng huyết áp, cần lập tức dừng chơi và gọi cấp cứu ngay. Việc phản ứng kịp thời có thể giúp cứu sống người bệnh và giảm nhẹ các di chứng về sau.

3. Sơ cứu đột quỵ khi đang chơi tennis

Khi một người có dấu hiệu đột quỵ trên sân, hành động nhanh chóng và đúng cách trong khi chờ đợi đội ngũ y tế có thể quyết định sự sống còn và khả năng phục hồi của họ.

Các bước sơ cứu cần thực hiện ngay lập tức:

Bước 1: Gọi cấp cứu ngay lập tức (115): Hành động đầu tiên và quan trọng nhất là gọi cấp cứu càng sớm càng tốt. Khi gọi, hãy mô tả rõ ràng các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ (ví dụ: méo mặt, yếu hoặc liệt tay chân, bất tỉnh…) và cung cấp địa chỉ cụ thể của sân tennis. Ghi nhớ hoặc ước lượng thời điểm người bệnh bắt đầu có triệu chứng để cung cấp cho nhân viên y tế khi họ đến.

Bước 2: Đảm bảo an toàn và hỗ trợ tư thế đúng

• Đưa người bệnh ra khỏi khu vực nguy hiểm nếu đang ở vị trí không an toàn (gần lưới điện, mép sân, nơi đông người…).
• Nếu còn tỉnh táo, nên cho người bệnh nằm hoặc ngồi ở tư thế thoải mái, tốt nhất là nằm đầu và vai hơi nâng cao (khoảng 30 độ) để giảm áp lực lên não.
• Nếu bất tỉnh nhưng còn thở, hãy đặt người bệnh nằm nghiêng sang một bên để giữ đường thở thông thoáng, đồng thời ngăn chất nôn trào ngược vào phổi.
• Nới lỏng trang phục quanh cổ, ngực hoặc bụng để giúp người bệnh dễ thở hơn.

Bước 3: Theo dõi sát và sẵn sàng hỗ trợ nâng cao nếu cần

• Liên tục theo dõi tình trạng ý thức, nhịp thở, sắc mặt và bất kỳ thay đổi nào về tình trạng của người bệnh.
• Không cho ăn uống và không di chuyển người bệnh nếu không cần thiết.
• Nếu ngưng thở hoặc ngừng tim, hãy thực hiện ép tim ngoài lồng ngực nếu bản thân đã được huấn luyện về hồi sức tim phổi (CPR), cho đến khi nhân viên y tế chuyên môn đến nơi.

Những điều TUYỆT ĐỐI KHÔNG được làm:

Nếu người bệnh đang nằm ở nơi an toàn, không nên cố gắng di chuyển họ. Việc bế xốc hoặc kéo lê người bệnh có thể khiến tình trạng nặng hơn, đặc biệt nếu có tổn thương não hoặc chấn thương kèm theo. Chỉ di chuyển người bệnh khi họ đang ở nơi nguy hiểm như gần mép hồ, giữa đường xe chạy, hoặc nơi có nguy cơ gây thêm chấn thương.

Khi bị đột quỵ, người bệnh thường mất khả năng nuốt hoặc phản xạ nuốt bị rối loạn. Nếu cố cho họ uống nước, ăn cháo hay dùng thuốc bằng đường miệng, rất dễ khiến họ bị sặc, gây tắc nghẽn đường thở, viêm phổi hít hoặc ngừng thở. Tuyệt đối không đưa bất kỳ loại thực phẩm hay thuốc nào vào miệng người bệnh trong giai đoạn cấp tính.

Việc tự cho người bệnh uống thuốc hạ huyết áp, thuốc chống đông hay bất kỳ loại thuốc nào là rất nguy hiểm. Trong nhiều trường hợp, dùng sai thuốc hoặc sai liều có thể làm trầm trọng thêm tình trạng xuất huyết não hoặc làm tụt huyết áp quá mức. Điều trị đột quỵ đòi hỏi phải có chẩn đoán hình ảnh não và đánh giá chuyên môn, không được tự xử lý tại nhà.

Những hành động như cạo gió, trích máu đầu ngón tay, châm cứu hay dùng dầu xoa có thể gây hiểu lầm và làm trì hoãn việc đưa người bệnh đến cơ sở y tế. Đột quỵ là tình huống cấp cứu nghiêm trọng, cần được xử lý bằng y học hiện đại. Các phương pháp không đúng cách không chỉ không giúp ích gì mà còn làm mất thời gian vàng để cứu não.

4. Phòng ngừa đột quỵ khi đánh tennis

Để chơi tennis an toàn và tránh nguy cơ đột quỵ, người chơi cần chủ động bảo vệ sức khỏe ngay từ đầu. Trước khi tập luyện, nên kiểm tra sức khỏe định kỳ, đặc biệt là tim mạch và huyết áp. Trong quá trình chơi, hãy đảm bảo khởi động kỹ, không gắng sức quá mức, uống đủ nước và nghỉ ngơi hợp lý. Những người có bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường cần được bác sĩ tư vấn trước khi chơi. Việc trang bị kiến thức cơ bản về dấu hiệu đột quỵ và cách sơ cứu cũng rất cần thiết để kịp thời xử lý nếu có tình huống khẩn cấp xảy ra.

Các biện pháp phòng ngừa đột quỵ khi đánh tennis hiệu quả:

• Tầm soát sức khỏe định kỳ: Đây là biện pháp quan trọng nhất, đặc biệt với người trên 40 tuổi hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch, đột quỵ. Việc khám sức khỏe giúp phát hiện sớm và kiểm soát các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, hoặc các dị dạng mạch máu não. Bác sĩ cũng có thể thực hiện các nghiệm pháp gắng sức để đánh giá sức khỏe tim mạch và tư vấn cường độ luyện tập phù hợp.
• Kiểm soát chặt chẽ bệnh lý nền: Nếu đã được chẩn đoán mắc các bệnh lý nguy cơ, hãy tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ, bao gồm việc dùng thuốc đều đặn và tái khám đúng lịch hẹn.
• Luôn khởi động kỹ lưỡng: Dành ít nhất 10-15 phút để thực hiện các bài tập khởi động toàn thân trước mỗi buổi chơi. Khởi động giúp làm nóng cơ bắp, tăng dần nhịp tim và giúp hệ tuần hoàn thích nghi từ từ với cường độ vận động cao, tránh gây sốc cho tim và mạch máu.
• Lắng nghe cơ thể: Không bao giờ gắng sức vượt quá giới hạn của bản thân. Nếu cảm thấy mệt mỏi bất thường, đau ngực, khó thở, chóng mặt, hãy dừng lại nghỉ ngơi ngay lập tức.
• Bù đủ nước: Uống đủ nước trước, trong, và sau khi chơi để ngăn ngừa tình trạng mất nước và cô đặc máu. Nước lọc hoặc các loại nước uống thể thao có bổ sung điện giải là lựa chọn lý tưởng.
• Chọn thời điểm và môi trường chơi phù hợp: Hạn chế chơi tennis vào lúc nắng gắt buổi trưa hoặc sáng sớm khi trời quá lạnh. Buổi chiều mát là thời điểm thích hợp hơn, đặc biệt với những người có vấn đề về huyết áp.
• Tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột: Sau khi chơi, hãy thực hiện các động tác thả lỏng và để cơ thể hạ nhiệt dần trong khoảng 20-30 phút trước khi đi tắm. Tuyệt đối không tắm nước quá lạnh ngay sau khi vận động.
• Xây dựng lối sống khoa học: Duy trì cân nặng lý tưởng, áp dụng chế độ ăn uống lành mạnh (giảm muối, chất béo bão hòa, tăng cường rau xanh), không hút thuốc lá và hạn chế tối đa rượu bia.

5. Đối tượng thận trọng khi chơi tennis để tránh đột quỵ

Một số người có nguy cơ bị đột quỵ cao hơn những người khác, vì vậy họ cần đặc biệt cẩn trọng nếu muốn chơi tennis – một môn thể thao đòi hỏi vận động mạnh và liên tục. Những đối tượng này bao gồm người lớn tuổi, người từng bị đột quỵ hoặc có tiền sử bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc béo phì. Ngoài ra, người ít vận động trong thời gian dài, rồi đột ngột chơi thể thao nặng cũng dễ gặp rủi ro. Trước khi chơi, họ nên đi khám bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá sức khỏe tim mạch, chức năng hô hấp và khả năng chịu đựng vận động. Việc thăm khám này giúp xác định rõ mức độ an toàn và tránh nguy cơ đột quỵ khi tham gia hoạt động thể chất cường độ cao như tennis.

Các nhóm đối tượng cần đặc biệt lưu ý:

• Người cao tuổi (từ 50 tuổi trở lên): Lão hóa tự nhiên làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý nền. Thành mạch máu cũng mất dần tính đàn hồi, trở nên giòn và dễ bị tổn thương hơn.
• Người có bệnh tăng huyết áp: Đây là nhóm nguy cơ số một. Huyết áp cao không được kiểm soát có thể tăng vọt khi gắng sức, là nguyên nhân trực tiếp gây vỡ mạch máu não.
• Người mắc bệnh tim mạch: Bao gồm bệnh mạch vành, suy tim, rối loạn nhịp tim (đặc biệt là rung nhĩ), bệnh van tim. Các bệnh lý này làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông có thể di chuyển lên não.
• Người bị đái tháo đường: Bệnh đái tháo đường gây tổn thương hệ thống mạch máu toàn thân, bao gồm cả các mạch máu nhỏ trong não, đồng thời thúc đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch.
• Người có rối loạn mỡ máu: Nồng độ cholesterol xấu (LDL-C) cao dẫn đến sự tích tụ các mảng xơ vữa trong lòng động mạch, gây hẹp và cuối cùng là tắc nghẽn mạch máu.
• Người có tiền sử cá nhân hoặc gia đình bị đột quỵ: Yếu tố di truyền và các yếu tố nguy cơ chung trong gia đình làm tăng khả năng bị đột quỵ. Tiền sử bị cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) là một lời cảnh báo đặc biệt nghiêm trọng.
• Người có lối sống không lành mạnh: Các đối tượng béo phì, ít vận động, hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, hoặc thường xuyên bị căng thẳng, mất ngủ kéo dài.

6. Sau đột quỵ có nên chơi tennis lại không?

Việc có nên chơi tennis trở lại sau khi bị đột quỵ không thể trả lời dứt khoát là “có” hay “không”, vì điều này còn tùy thuộc vào mức độ hồi phục của từng người. Nếu người bệnh muốn chơi lại, cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá toàn diện về sức khỏe tim mạch, thần kinh, khả năng vận động và thăng bằng. Tennis là môn thể thao đòi hỏi sức lực, phản xạ nhanh và sự phối hợp tốt, nên nếu còn yếu cơ, dễ mệt hoặc chưa kiểm soát được vận động thì không nên vội chơi lại. Quan trọng nhất là phải tuân theo hướng dẫn của bác sĩ và chuyên viên phục hồi chức năng để đảm bảo an toàn.

Quá trình này thường bao gồm các bước sau:

• Đánh giá y khoa toàn diện: Trước khi cân nhắc việc cầm lại vợt, người bệnh phải được các bác sĩ chuyên khoa (Thần kinh, Tim mạch, Phục hồi chức năng) đánh giá kỹ lưỡng về chức năng thần kinh còn lại, sức khỏe tim mạch, sự ổn định của huyết áp, khả năng vận động và thăng bằng.
• Hoàn thành chương trình phục hồi chức năng: Bệnh nhân cần kiên trì tham gia các chương trình vật lý trị liệu và hoạt động trị liệu để phục hồi tối đa các chức năng vận động và nhận thức bị ảnh hưởng.
• Bắt đầu từ cường độ cực thấp: Nếu được bác sĩ chấp thuận, việc trở lại phải diễn ra một cách từ từ. Ban đầu có thể chỉ là đi bộ nhẹ nhàng trên sân, tập các động tác không bóng, sau đó mới đến các bài tập đánh bóng nhẹ vào tường, và tăng dần cường độ một cách thận trọng.
• Luôn có người giám sát: Trong giai đoạn đầu quay trở lại, nên luôn có người đi cùng để hỗ trợ và xử lý kịp thời nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào xảy ra.
• Tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp phòng ngừa tái phát: Đây là yếu tố sống còn. Người bệnh phải tiếp tục kiểm soát tuyệt đối các yếu tố nguy cơ (huyết áp, đường huyết, mỡ máu) và duy trì một lối sống lành mạnh suốt đời.

Việc chơi tennis sau đột quỵ là có thể đối với một số trường hợp hồi phục tốt, nhưng bắt buộc phải được sự đồng ý và giám sát chặt chẽ của bác sĩ. An toàn và phòng ngừa tái phát phải luôn là ưu tiên hàng đầu.

=> Tìm hiểu thêm: Đột quỵ hay xảy ra vào thời điểm nào theo nhịp sinh học của cơ thể

Đột quỵ khi chơi tennis là tình huống có thể xảy ra, đặc biệt ở những người có bệnh lý nền như tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc đái tháo đường chưa kiểm soát tốt. Những thay đổi đột ngột về huyết áp, nhịp tim và nhu cầu oxy trong khi gắng sức có thể gây mất cân bằng tuần hoàn não, dẫn đến tắc mạch hoặc vỡ mạch máu não. Vì vậy, trước khi tham gia các hoạt động thể thao cường độ cao như tennis, người có nguy cơ nên được thăm khám kỹ lưỡng, kiểm tra tim mạch, huyết áp và các yếu tố nguy cơ khác. Việc tập luyện cần được điều chỉnh phù hợp với thể lực, tăng cường dần theo khả năng, không nên thi đấu quá sức hoặc tập luyện trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.