Audio Podcasts
Đột quỵ khi chơi golf đang trở thành vấn đề sức khỏe đáng lo ngại. Điều này cho thấy, dù golf là môn thể thao nhẹ nhàng và thư giãn, nhưng vẫn tiềm ẩn những nguy cơ nghiêm trọng – đặc biệt với người trung niên và cao tuổi. Đột quỵ (tai biến mạch máu não) xảy ra khi máu không thể lưu thông đến não, khiến tế bào não bị tổn thương nghiêm trọng. Nếu không được cấp cứu kịp thời, người bệnh có thể bị liệt, mất chức năng vận động hoặc thậm chí tử vong.
1. Vì sao đột quỵ khi chơi golf
Đột quỵ khi chơi golf không xảy ra ngẫu nhiên, mà thường là kết quả của hai nhóm yếu tố: các bệnh lý nền sẵn có trong cơ thể và những tác động trực tiếp khi vận động trên sân golf. Hiểu rõ cả hai nhóm này giúp người chơi chủ động phòng ngừa hiệu quả.
Nhiều người chọn chơi golf vì nghĩ rằng môn thể thao này nhẹ nhàng, không mệt, không nguy hiểm. Nhưng chính vì sự chủ quan đó, họ quên mất một điều: golf có thể âm thầm kích hoạt những bệnh lý tiềm ẩn trong cơ thể và biến chúng thành cơn đột quỵ bất ngờ.
Tăng huyết áp, rung nhĩ, đái tháo đường và rối loạn lipid máu là các bệnh lý nền phổ biến có thể không gây triệu chứng rõ ràng trong sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, khi kết hợp với các yếu tố như thời tiết nắng nóng, vận động kéo dài hoặc gắng sức đột ngột trên sân golf, các tình trạng này có thể làm tăng nguy cơ khởi phát đột quỵ. Mất nước dẫn đến máu cô đặc, dễ hình thành huyết khối; căng thẳng tâm lý có thể làm huyết áp tăng vọt, gây tổn thương mạch máu não và dẫn đến nhồi máu hoặc xuất huyết não.
Đáng lưu ý, người chơi golf thường không chuẩn bị thể lực kỹ càng như các môn thể thao cường độ cao. Việc bỏ qua khởi động, ít chú ý đến dấu hiệu mệt mỏi hoặc hạn chế uống nước để tránh gián đoạn cuộc chơi có thể làm cơ thể rơi vào tình trạng mất cân bằng sinh lý. Ở người có bệnh mạch vành, xơ vữa động mạch hoặc rối loạn nhịp tim, những yếu tố này có thể gây rối loạn huyết động, dẫn đến thiếu máu não hoặc xuất huyết não.
Phân biệt đột quỵ với kiệt sức, chóng mặt khi chơi golf
| Tiêu chí | Đột quỵ (Stroke) | Kiệt sức / Say nắng (Heat Exhaustion / Heatstroke) |
| Nguyên nhân cốt lõi | Tắc nghẽn hoặc vỡ mạch máu não. | Cơ thể mất khả năng điều hòa thân nhiệt do quá nóng. |
| Dấu hiệu thần kinh | Rõ rệt & khu trú: Yếu/liệt một bên mặt, tay, chân; méo miệng; nói khó; mất thăng bằng đột ngột. | Thường không có dấu hiệu thần kinh khu trú. Có thể lú lẫn, đau đầu lan tỏa, kích động. |
| Thân nhiệt | Có thể bình thường hoặc chỉ tăng nhẹ. | Tăng cao rõ rệt, thường trên 40°C đối với say nắng. |
| Da | Có thể bình thường, không thay đổi đặc biệt. | Da nóng, khô và đỏ (say nắng) hoặc da ẩm, mát và nhợt nhạt (kiệt sức). |
| Mồ hôi | Có thể vẫn đổ mồ hôi bình thường. | Vã nhiều mồ hôi (kiệt sức) hoặc ngừng tiết mồ hôi (say nắng – dấu hiệu rất nguy hiểm). |
| Xử trí ban đầu | Gọi 115 ngay lập tức. Đặt bệnh nhân ở tư thế an toàn trong khi chờ đợi. | Đưa ngay vào nơi mát mẻ, cởi bớt quần áo, làm mát cơ thể (quạt, lau khăn ướt), cho uống nước (nếu tỉnh táo). Gọi cấp cứu nếu tình trạng nặng (say nắng). |
2. Triệu chứng đột quỵ khi chơi golf
Đột quỵ có thể xảy ra đột ngột ngay trong lúc chơi golf, với những dấu hiệu rõ ràng nếu được chú ý đúng mức. Dưới đây là các triệu chứng điển hình cần được nhận biết sớm để có thể gọi cấp cứu và xử trí kịp thời:
- Mất thăng bằng, choáng váng: Người bệnh có thể đột nhiên đi loạng choạng, đứng không vững dù đang ở địa hình bằng phẳng. Họ có thể cảm thấy chóng mặt, choáng, thậm chí ngã xuống mà không rõ lý do.
- Rối loạn thị lực: Mắt nhìn mờ, mất thị lực một bên hoặc thấy hình ảnh bị nhòe, chồng chéo (nhìn đôi). Có người sẽ phàn nàn rằng họ không nhìn rõ cờ golf hoặc quả bóng.
- Méo mặt, liệt nửa mặt: Gương mặt bị xệ một bên, khó cử động hoặc mất cảm giác. Khi yêu cầu người bệnh cười hoặc nói chuyện, có thể quan sát thấy rõ sự bất đối xứng trên khuôn mặt.
- Yếu hoặc liệt tay chân một bên: Một cánh tay hoặc chân bị yếu hẳn, người bệnh có thể không nhấc nổi tay, rơi gậy, hoặc bước đi kéo lê chân.
- Nói khó, nói ngọng: Lời nói trở nên lắp bắp, không rõ ràng, khó phát âm hoặc người bệnh không hiểu được người khác đang nói gì. Đây là dấu hiệu thường thấy nhưng dễ bị bỏ qua.
- Lú lẫn, thay đổi hành vi bất thường: Một số người có thể có biểu hiện như quên mình đang chơi ở hố nào, đánh nhầm bóng, mất phương hướng, hoặc phản ứng không phù hợp. Những dấu hiệu này dễ bị nhầm với mệt mỏi hay mất tập trung, nhưng thực tế lại rất nguy hiểm.
3. Sơ cứu đột quỵ khi đang chơi golf
Khi một người trên sân golf có dấu hiệu nghi ngờ bị đột quỵ, việc sơ cứu đúng cách ngay lập tức sẽ giúp giảm nguy cơ tử vong và di chứng. Các bước cần thực hiện:
- Bước 1: Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức: Đây là việc quan trọng nhất và cần làm đầu tiên. Khi gọi, cần nói rõ: “Có người nghi bị đột quỵ tại sân golf [Tên sân], gần hố số [số hố], giới tính nam/nữ, khoảng [tuổi], đang có các triệu chứng bất thường như liệt mặt, yếu tay chân một bên hoặc nói khó.” Giữ máy cho đến khi tổng đài xác nhận đã ghi nhận.
- Bước 2: Đảm bảo môi trường xung quanh an toàn: Giúp người bệnh ngồi hoặc nằm xuống nhẹ nhàng ở nơi thoáng mát, bằng phẳng, tránh khu vực có nắng gắt, dốc trơn hay gần hồ nước. Nới lỏng quần áo, thắt lưng, cà vạt để họ dễ thở hơn. Không để họ tự đi lại.
- Bước 3: Đặt người bệnh ở tư thế đúng
- Nếu còn tỉnh táo: Cho nằm ngửa, kê cao đầu và vai khoảng 30 độ bằng khăn, áo khoác hoặc túi golf. Tư thế này giúp giảm áp lực lên não.
- Nếu bất tỉnh nhưng còn thở: Đặt nghiêng một bên, co chân phía dưới, tay trên duỗi và một tay kê dưới má. Tư thế này giúp giữ đường thở thông thoáng và tránh hít sặc chất nôn.
- Nếu ngừng thở hoặc ngưng tim: Bắt đầu ép tim ngoài lồng ngực nếu đã được huấn luyện.
- Bước 4: Ghi nhớ thời điểm triệu chứng bắt đầu: Quan sát đồng hồ và nhớ rõ thời gian các dấu hiệu đầu tiên xuất hiện (ví dụ: miệng méo, tay chân yếu, nói khó…). Đây là thông tin quan trọng giúp bác sĩ quyết định có thể dùng thuốc tiêu huyết khối hay không trong khung “giờ vàng”.
- Bước 5: Theo dõi và trấn an người bệnh: Luôn ở bên cạnh bệnh nhân. Nói chuyện nhẹ nhàng để họ không hoảng loạn. Theo dõi tình trạng thở, mạch và ý thức. Tuyệt đối không để họ một mình cho đến khi xe cấp cứu đến.
4. Phòng ngừa đột quỵ khi chơi golf
Phòng bệnh luôn là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe. Để chơi golf an toàn và không gặp rủi ro về sức khỏe, đặc biệt là đột quỵ, người chơi cần chủ động bảo vệ bản thân theo ba bước phòng ngừa cơ bản dưới đây:
Bước 1: Kiểm tra và quản lý sức khỏe nền tảng (Trước khi ra sân)
Trước khi bắt đầu chơi golf, đặc biệt với người từ 40 tuổi trở lên, nên khám sức khỏe định kỳ ít nhất mỗi 6 đến 12 tháng. Các chỉ số cần kiểm tra bao gồm huyết áp, đường huyết, mỡ máu và điện tâm đồ. Điều này giúp phát hiện sớm các bệnh lý tim mạch, rối loạn chuyển hóa hoặc rối loạn nhịp tim – là những yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ.
Nếu đã được chẩn đoán mắc bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu hoặc bệnh tim mạch, cần tuân thủ điều trị theo đúng hướng dẫn của bác sĩ. Không nên tự ý bỏ thuốc chỉ vì cảm thấy khỏe. Ngoài ra, trước khi tham gia các trận đấu dài hoặc có cường độ vận động cao, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Bước 2: Chuẩn bị kỹ và chơi một cách an toàn (Trong khi chơi golf)
Trước khi bắt đầu vòng golf, nên khởi động kỹ trong 10–15 phút để làm nóng cơ thể, giúp tuần hoàn máu tốt hơn và tránh chấn thương.
Trong suốt quá trình chơi, hãy uống nước đều đặn, mỗi 20–30 phút nên bổ sung khoảng 200ml nước lọc hoặc nước điện giải. Đừng đợi tới khi khát mới uống, vì mất nước có thể làm tăng độ quánh của máu và nguy cơ hình thành cục máu đông.
Tránh chơi vào giờ nắng gắt từ 11 giờ sáng đến 3 giờ chiều – khoảng thời gian dễ gây say nắng, mất nước và tụt huyết áp. Nên chọn mặc quần áo sáng màu, vải mỏng nhẹ, thấm hút mồ hôi, đội mũ rộng vành và đeo kính râm để bảo vệ cơ thể khỏi tác động nhiệt và ánh nắng gay gắt.
Cuối cùng, hãy lắng nghe cơ thể mình. Nếu cảm thấy mệt, hoa mắt, đau đầu, buồn nôn hoặc tê yếu tay chân, hãy dừng chơi ngay và nghỉ ngơi. Những dấu hiệu này có thể là biểu hiện sớm của đột quỵ, cần được xử trí sớm.
Bước 3: Duy trì lối sống khoa học (Ngoài sân golf)
Một chế độ ăn uống lành mạnh có thể giúp giảm rõ rệt nguy cơ đột quỵ. Hãy ưu tiên chế độ ăn Địa Trung Hải, tức là nhiều rau xanh, trái cây, cá, dầu thực vật, hạn chế muối, đường, mỡ động vật và thực phẩm chế biến sẵn.
Không hút thuốc lá và hạn chế uống rượu bia – đây là hai yếu tố hàng đầu làm tổn thương thành mạch, tăng nguy cơ huyết khối và đột quỵ.
Cuối cùng, đừng bỏ qua yếu tố tâm lý. Căng thẳng kéo dài có thể làm tăng huyết áp và nguy cơ bệnh mạch máu não. Hãy cân bằng bằng cách ngủ đủ, luyện tập thể dục nhẹ, thiền, yoga hoặc dành thời gian thư giãn bên gia đình và bạn bè.
=> Xem thêm: Tai biến mạch máu não khi chơi tennis và các dấu hiệu cảnh báo sớm
5. Đối tượng thận trọng khi chơi golf để tránh đột quỵ
Mặc dù mọi golfer đều cần quan tâm đến phòng ngừa đột quỵ, những nhóm sau đây có nguy cơ cao hơn và cần đặc biệt thận trọng:
- Người trên 55 tuổi: Tuổi càng cao, nguy cơ bị đột quỵ càng tăng. Điều này là do các mạch máu theo thời gian có xu hướng xơ cứng, dễ hình thành cục máu đông hoặc tổn thương mạch. Vì vậy, những người từ 55 tuổi trở lên nên đặc biệt thận trọng khi tham gia các môn thể thao đòi hỏi thể lực như golf.
- Người từng bị đột quỵ hoặc có người thân mắc bệnh tim mạch: Nếu bản thân đã từng bị đột quỵ hoặc trong gia đình có người mắc bệnh tim mạch, nguy cơ tái phát hoặc khởi phát đột quỵ sẽ cao hơn người bình thường. Việc kiểm tra sức khỏe định kỳ và tuân thủ chỉ định điều trị là điều không thể bỏ qua trước khi ra sân golf.
- Người mắc bệnh lý mãn tính: Các bệnh lý như tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ, bệnh động mạch vành, hoặc rối loạn mỡ máu đều có thể làm tổn thương mạch máu não, gây cản trở tuần hoàn và làm tăng nguy cơ đột quỵ. Những người đang mắc một hoặc nhiều bệnh trên cần kiểm soát tốt chỉ số bệnh và cân nhắc kỹ trước khi vận động cường độ cao.
- Người thừa cân, béo phì: Tình trạng thừa cân không chỉ làm tăng áp lực lên hệ tim mạch mà còn thường đi kèm với các rối loạn chuyển hóa khác như tăng đường huyết và tăng cholesterol máu. Điều này khiến cơ thể dễ rơi vào trạng thái mất cân bằng khi hoạt động thể lực kéo dài.
- Người hút thuốc lá hoặc thường xuyên sử dụng rượu bia: Hút thuốc và uống rượu làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch, gây hẹp lòng mạch và dễ hình thành cục máu đông – nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ. Những người có thói quen này cần cân nhắc kỹ trước khi chơi golf, đặc biệt trong điều kiện nắng nóng hoặc gắng sức kéo dài.
6. Sau đột quỵ có nên chơi golf lại không
Người từng bị đột quỵ hoàn toàn có thể quay lại chơi golf, nhưng cần cẩn trọng và theo dõi y tế chặt chẽ. Đây không chỉ là môn thể thao, mà còn là liệu pháp tinh thần giúp phục hồi tâm lý, nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, việc quay lại sân golf cần được lên kế hoạch bài bản, từng bước, tùy theo thể trạng và mức độ hồi phục của từng người.
Trước khi quay lại sân golf sau đột quỵ, việc tham vấn bác sĩ là bước bắt buộc và không thể bỏ qua. Người bệnh cần được đánh giá toàn diện bởi bác sĩ chuyên khoa thần kinh, bác sĩ tim mạch và chuyên gia phục hồi chức năng. Việc quay lại vận động chỉ nên được xem xét khi các chuyên gia thống nhất rằng thể trạng bệnh nhân đủ ổn định. Đặc biệt, cần cân nhắc đến khả năng vận động độc lập, giữ thăng bằng, mức độ tỉnh táo và kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn nhịp tim.
Song song với đánh giá y tế, người bệnh cần hoàn thành giai đoạn phục hồi chức năng một cách nghiêm túc và có hệ thống. Tập luyện với chuyên viên vật lý trị liệu và hoạt động trị liệu giúp cải thiện sức mạnh cơ bắp, khả năng phối hợp vận động và ổn định thăng bằng. Đây là nền tảng thiết yếu để đảm bảo rằng cơ thể có đủ khả năng xử lý các chuyển động khi chơi golf, dù là ở mức độ cơ bản nhất.
Khi đủ điều kiện y khoa để quay lại sân, người bệnh không nên trở lại với cách chơi như trước. Thay vào đó, cần điều chỉnh kỳ vọng và lối chơi phù hợp với thể trạng hiện tại. Việc bắt đầu từ những động tác nhẹ, cự ly ngắn và tập trung vào kỹ thuật đơn giản như gạt bóng là một hướng đi an toàn. Sử dụng xe điện để di chuyển thay vì đi bộ có thể giúp giảm áp lực lên hệ tim mạch và hệ cơ – xương – khớp. Quan trọng nhất là duy trì tinh thần thoải mái, không đặt nặng thành tích, xem golf như một hình thức vận động nhẹ nhàng và phục hồi.
Trong suốt quá trình chơi, việc theo dõi phản ứng của cơ thể là điều cần thiết. Bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như mệt đột ngột, chóng mặt, yếu tay chân, mờ mắt hoặc choáng váng đều là cảnh báo cần được chú ý. Khi đó, người bệnh cần dừng chơi ngay lập tức và thông báo cho người đi cùng để có hướng xử trí kịp thời. An toàn luôn phải được ưu tiên hàng đầu trong mọi hoàn cảnh.
=> Xem thêm: Thời điểm nào nguy cơ đột quỵ cao các yếu tố làm tăng rủi ro theo từng khung giờ
Đột quỵ khi chơi golf là có thật, chủ yếu do sự kết hợp giữa các bệnh lý nền sẵn có và những hoạt động gắng sức trong suốt trận đấu. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là chúng ta phải từ bỏ môn thể thao yêu thích. Hiểu biết về đột quỵ không phải để sợ hãi, mà là để chủ động bảo vệ bản thân và những người xung quanh một cách thông minh và khoa học.
