Audio Podcasts
Người bị đột quỵ nên uống gì là câu hỏi khiến nhiều gia đình quan tâm, nhất là khi muốn hỗ trợ người thân hồi phục tốt hơn. Đột quỵ (hay còn gọi là tai biến mạch máu não) xảy ra khi dòng máu lên não bị tắc nghẽn hoặc chảy máu, làm cho tế bào não thiếu oxy và chất dinh dưỡng, dẫn đến tổn thương nghiêm trọng. Vì vậy, bên cạnh thuốc men và chăm sóc y tế, chế độ ăn uống – đặc biệt là các loại thức uống – có vai trò rất quan trọng trong việc giúp người bệnh phục hồi và phòng ngừa đột quỵ tái phát.
1. Người bị đột quỵ nên uống gì?
Đột quỵ nên uống gì để hỗ trợ phục hồi và ngăn ngừa tái phát là một yếu tố cần được quan tâm. Việc chọn đúng loại thức uống không chỉ giúp cơ thể đủ nước mà còn góp phần thúc đẩy quá trình hồi phục toàn diện. Một số loại nước đơn giản, dễ tìm nhưng mang lại nhiều lợi ích đã được các chuyên gia khuyến khích sử dụng như:
1.1 Nước lọc
Nước lọc là loại thức uống đơn giản nhưng quan trọng nhất đối với người từng bị đột quỵ hoặc có nguy cơ mắc bệnh này. Khi cơ thể thiếu nước, máu có thể trở nên đặc hơn, dễ hình thành cục máu đông – một trong những nguyên nhân chính gây ra đột quỵ nhồi máu não.
Uống đủ nước mỗi ngày giúp máu loãng hơn một cách tự nhiên, cải thiện tuần hoàn và hỗ trợ kiểm soát huyết áp tốt hơn. Trung bình, người lớn nên uống khoảng 1,5–2 lít nước mỗi ngày, chia đều trong ngày và điều chỉnh tùy theo tình trạng sức khỏe, mức độ vận động và thời tiết.
1.2 Nước ép trái cây
Nước ép trái cây tươi là nguồn cung cấp vitamin, khoáng chất và các chất chống oxy hóa dồi dào, giúp bảo vệ tế bào não khỏi sự tấn công của các gốc tự do và tăng cường sức khỏe mạch máu. Tuy nhiên, một lưu ý cực kỳ quan trọng là phải lựa chọn đúng loại và đúng cách. Người bị đột quỵ nên uống nước ép trái cây tươi nguyên chất, không thêm đường. Việc tiêu thụ quá nhiều đường có thể dẫn đến tăng cân, béo phì và làm tăng đường huyết, đây đều là những yếu tố nguy cơ cao dẫn đến đột quỵ.
Các loại nước ép đóng hộp hoặc pha sẵn thường chứa một lượng đường bổ sung rất lớn, cần phải tuyệt đối tránh. Thay vào đó, hãy ưu tiên các loại quả ít ngọt và giàu dưỡng chất như:
- Các loại quả họ cam, chanh, bưởi: Cung cấp lượng lớn vitamin C, giúp tăng cường độ bền thành mạch.
- Táo, việt quất: Chứa nhiều chất chống oxy hóa mạnh, hỗ trợ bảo vệ chức năng não bộ. Việc tự chế biến nước ép tại nhà là lựa chọn tốt nhất để đảm bảo độ tinh khiết và kiểm soát hoàn toàn lượng đường nạp vào cơ thể.
Lưu ý: Dù nước ép trái cây có lợi cho sức khỏe, nhưng không nên sử dụng quá mức. Lượng nước ép cần điều chỉnh theo thể trạng, đặc biệt ở người có bệnh lý nền như đái tháo đường, bệnh tim mạch hoặc bệnh thận mạn. Uống quá nhiều có thể gây phản ứng bất lợi. Tốt nhất nên sử dụng điều độ, theo khuyến nghị của chuyên gia.
1.3 Nước ép rau củ
So với nước ép trái cây, nước ép rau củ thường có hàm lượng đường tự nhiên thấp hơn nhưng lại rất giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất. Đây là một lựa chọn tuyệt vời để người bị đột quỵ bổ sung dinh dưỡng, giúp điều hòa huyết áp, giảm cholesterol máu và hạn chế nguy cơ hình thành cục máu đông. Các chất chống oxy hóa và hợp chất thực vật trong rau củ có tác dụng chống viêm, bảo vệ hệ thống tim mạch một cách toàn diện.
Một số loại nước ép rau củ đặc biệt có lợi bao gồm:
- Nước ép cần tây: Giúp giãn nở mạch máu và hạ huyết áp.
- Nước ép củ cải đường: Chứa nhiều nitrat, một hợp chất được chứng minh có khả năng làm giảm huyết áp hiệu quả.
- Nước ép cải xoăn (kale), rau bina: Cung cấp vitamin K, kali và chất chống oxy hóa, tốt cho sức khỏe tim mạch.
- Nước ép cà rốt, dưa chuột: Bổ sung vitamin và khoáng chất, giúp thanh lọc cơ thể. Tương tự như nước ép trái cây, hãy luôn sử dụng rau củ tươi, sạch và uống nguyên chất, không thêm đường hay muối để nhận được lợi ích tối đa.
1.4 Trà xanh
Trà xanh lá tươi loại trà phổ biến tại Việt Nam từ lâu đã được biết đến là thức uống có lợi cho sức khỏe, đặc biệt trong việc phòng ngừa bệnh tim mạch và đột quỵ. Thành phần quý giá nhất của trà xanh là các chất chống oxy hóa mạnh, nhất là catechin và EGCG (Epigallocatechin gallate), giúp chống viêm, hạn chế hình thành cục máu đông, bảo vệ tế bào não và cải thiện chức năng mạch máu.
Một nghiên cứu lớn tại Nhật Bản (Nagai M, Stroke, 2021) cho thấy những người uống ít nhất 7 tách trà xanh mỗi ngày có nguy cơ tử vong thấp hơn tới 62% so với người không uống. Với mục đích phòng ngừa, 2–4 tách mỗi ngày cũng mang lại hiệu quả tích cực.
Lưu ý: Trà xanh lá tươi khác với matcha Nhật Bản dạng bột nghiền mịn từ lá trà. Cả hai đều chứa nhiều chất chống oxy hóa, nhưng hàm lượng caffeine và EGCG trong matcha thường cao hơn. Dù chọn loại nào, nên uống nguyên chất, không thêm đường, sữa hay kem để giữ trọn lợi ích cho sức khỏe.
1.5 Cafe
Mối quan hệ giữa cà phê và nguy cơ đột quỵ khá phức tạp, cần được hiểu đúng để sử dụng hợp lý. Caffeine trong cà phê có thể làm tăng huyết áp tạm thời, nhất là ở người ít uống hoặc có bệnh tim mạch. Tuy nhiên, một phân tích trên American Journal of Epidemiology cho thấy, uống khoảng 3 tách cà phê lọc hoặc Americano (mỗi tách chứa khoảng 80–100 mg caffeine) mỗi ngày giúp giảm nguy cơ đột quỵ đến 17% so với người không uống. Lợi ích này đến từ acid chlorogenic và chất chống oxy hóa trong cà phê, giúp cải thiện chuyển hóa đường và giảm nguy cơ đái tháo đường type 2 – một yếu tố nguy cơ quan trọng của đột quỵ.
Cà phê Việt Nam thường có hàm lượng caffeine cao gấp 2–3 lần so với cà phê lọc kiểu Âu, vì vậy chỉ nên uống 1–2 ly nhỏ mỗi ngày, tránh khi đói hoặc trước khi ngủ.
Đối với người bị đột quỵ hoặc có bệnh nền tăng huyết áp, việc uống cafe cần tuân thủ các nguyên tắc nghiêm ngặt:
- Tham khảo ý kiến bác sĩ: Đây là bước bắt buộc để đánh giá mức độ an toàn.
- Uống lượng vừa phải: Không nên tiêu thụ quá 200mg caffeine mỗi ngày (tương đương 2 tách cafe đen).
- Chọn cafe đen không đường: Tránh các loại cafe pha sẵn nhiều đường và kem béo.
- Thời điểm uống: Tránh uống vào buổi chiều tối để không ảnh hưởng đến giấc ngủ, vì mất ngủ cũng là một yếu tố làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch.
1.6 Thức uống giàu canxi
Canxi không chỉ giúp xương chắc khỏe mà còn tham gia điều hòa nhịp tim, truyền tín hiệu thần kinh và giữ huyết áp ổn định. Vì vậy, bổ sung đủ canxi là yếu tố quan trọng trong việc phòng ngừa đột quỵ và hỗ trợ phục hồi, đặc biệt ở người cao tuổi – nhóm dễ bị loãng xương và bệnh tim mạch.
Một trong những nguồn canxi phổ biến là sữa và các sản phẩm từ sữa. Tuy nhiên, không phải loại nào cũng phù hợp với người từng bị đột quỵ. Nên ưu tiên sữa ít béo hoặc tách béo, vì vẫn cung cấp canxi, kali và vitamin D nhưng giảm chất béo bão hòa – yếu tố có thể làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch và cao huyết áp.
Bên cạnh đó, sữa hạt tăng cường canxi như sữa hạnh nhân, sữa đậu nành không đường hay sữa yến mạch là lựa chọn thay thế tốt. Chúng không chứa lactose, phù hợp với người không dung nạp sữa động vật, đồng thời giàu chất béo không bão hòa có lợi cho tim mạch.
Ngược lại, nên hạn chế sữa nguyên kem, sữa dê hoặc nước cốt dừa vì chứa nhiều chất béo bão hòa, dễ làm tăng cholesterol xấu và ảnh hưởng đến huyết áp. Cuối cùng, việc chọn loại sữa phù hợp nên dựa trên tình trạng sức khỏe cụ thể và có sự tư vấn từ bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
=> Xem thêm: Tai biến mạch máu não nên ăn gì để xây dựng chế độ dinh dưỡng hỗ trợ phục hồi
2. Người bị đột quỵ uống yến được không
Có thể. Người từng bị đột quỵ hoàn toàn có thể sử dụng yến sào, nhưng cần dùng đúng cách và theo chỉ định của bác sĩ điều trị. Yến sào là loại thực phẩm giàu dinh dưỡng, chứa nhiều protein, 18 loại acid amin thiết yếu và các khoáng chất dễ hấp thu, rất phù hợp để hỗ trợ phục hồi sau đột quỵ. Kết cấu mềm, dễ tiêu của yến sào cũng rất thích hợp với người gặp khó khăn trong việc nhai nuốt – một di chứng thường gặp sau tai biến mạch máu não.
Công dụng chính của yến sào là hỗ trợ quá trình phục hồi sức khỏe, tăng cường hệ miễn dịch, giúp tái tạo mô và cơ bắp. Tuy nhiên, cần lưu ý:
- Liều lượng: Chỉ nên dùng một lượng nhỏ, khoảng 3-5 gram yến khô mỗi lần, và dùng cách ngày hoặc 2-3 lần/tuần. Dùng quá nhiều có thể gây khó tiêu.
- Cách chế biến: Nên chưng yến với các nguyên liệu lành mạnh như táo đỏ, hạt sen, kỷ tử và hạn chế tối đa lượng đường phèn. Tốt nhất là dùng vị ngọt tự nhiên từ các loại quả đi kèm.
- Lưu ý đặc biệt: Tuyệt đối không kết hợp yến sào với nhân sâm cho người có tiền sử tăng huyết áp, vì sự kết hợp này có thể làm huyết áp tăng đột ngột, rất nguy hiểm. Trước khi sử dụng, việc tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị là vô cùng cần thiết.
3. Đột quỵ uống nước dừa được không
Người bị đột quỵ có thể uống nước dừa, nhưng cần thận trọng và có chỉ định của bác sĩ. Nước dừa tự nhiên là một thức uống giải khát tốt, giàu chất điện giải, đặc biệt là kali. Kali có vai trò quan trọng trong việc cân bằng huyết áp. Một chế độ ăn giàu kali có thể giúp bảo vệ sức khỏe tim mạch.
Tuy nhiên, những rủi ro tiềm ẩn khiến nước dừa không phải là lựa chọn cho tất cả mọi người, đặc biệt là bệnh nhân sau đột quỵ có bệnh lý nền:
- Nguy cơ tăng kali máu: Đối với bệnh nhân bị suy thận, khả năng đào thải kali của cơ thể bị suy giảm. Uống nhiều nước dừa có thể dẫn đến tình trạng tăng kali máu nguy hiểm, gây rối loạn nhịp tim.
- Tương tác với thuốc: Nếu bệnh nhân đang dùng thuốc hạ huyết áp, uống thêm nước dừa có thể khiến huyết áp giảm quá mức, gây chóng mặt, hoa mắt.
- Hàm lượng đường: Mặc dù là đường tự nhiên, nước dừa vẫn chứa carbohydrate. Bệnh nhân đái tháo đường cần kiểm soát chặt chẽ lượng tiêu thụ. Do đó, người bệnh chỉ nên uống nước dừa với lượng vừa phải và bắt buộc phải có sự đồng ý của bác sĩ điều trị.
4. Người bị đột quỵ nên uống sữa gì
Người bị đột quỵ nên chọn loại sữa tốt cho tim mạch, dễ tiêu hóa và không làm tăng các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hay tiểu đường. Vì vậy, khi chọn sữa, cần ưu tiên các loại ít chất béo bão hòa, không chứa cholesterol, không có đường bổ sung, và giàu các vi chất như canxi, vitamin D, kali – những thành phần hỗ trợ phục hồi chức năng não và cải thiện sức khỏe mạch máu.
Các loại sữa nên ưu tiên cho người đột quỵ bao gồm:
- Sữa tách béo hoặc ít béo (1%): Vẫn giữ được lượng canxi, protein và vitamin D cần thiết, nhưng đã loại bỏ phần lớn chất béo có hại cho tim mạch.
- Sữa hạt không đường:
- Sữa hạnh nhân không đường: Rất ít calo, không có chất béo bão hòa và thường được bổ sung thêm canxi cùng vitamin D.
- Sữa đậu nành không đường: Cung cấp nhiều protein thực vật và chứa isoflavone – hoạt chất có lợi cho tim và mạch máu.
- Sữa yến mạch không đường: Giàu chất xơ hòa tan beta-glucan, giúp giảm cholesterol máu – một yếu tố quan trọng trong phòng ngừa tái phát đột quỵ.
- Sữa chua không đường: Là chế phẩm từ sữa, cung cấp lợi khuẩn cho hệ tiêu hóa và nhiều khoáng chất như canxi, kali – rất cần thiết cho người trong giai đoạn hồi phục sau đột quỵ.
=> Xem thêm: Tai biến mạch máu não không nên ăn gì để hạn chế nguy cơ tái phát
Việc lựa chọn đúng loại sữa không chỉ giúp người bệnh bổ sung dưỡng chất mà còn góp phần kiểm soát các bệnh nền liên quan như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và đái tháo đường – từ đó giảm nguy cơ đột quỵ tái phát hiệu quả.
Câu hỏi đột quỵ nên uống gì không có một câu trả lời duy nhất mà phụ thuộc vào từng loại thức uống và tình trạng sức khỏe cụ thể của người bệnh. Một chế độ dinh dưỡng qua đường uống thông minh, kết hợp với lối sống lành mạnh, là chìa khóa vàng để phòng ngừa và hỗ trợ phục hồi sau đột quỵ.
