Audio Podcasts
Đột quỵ có chết không là câu hỏi khiến nhiều người lo lắng khi gặp phải tình huống này. Trên thực tế, đột quỵ là tình trạng nguy hiểm cần cấp cứu ngay, vì nếu chậm trễ, các tế bào não có thể bị tổn thương nghiêm trọng và dẫn đến tử vong. Tuy nhiên, không phải ai bị đột quỵ cũng tử vong. Nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, người bệnh vẫn có cơ hội sống và phục hồi. Chất lượng cuộc sống sau đột quỵ phụ thuộc vào mức độ tổn thương, khả năng phục hồi chức năng và sự hỗ trợ từ gia đình, y tế.
1. Đột quỵ có chết không
Đột quỵ có chết không? Câu trả lời là có – đột quỵ hoàn toàn có thể gây tử vong nếu không được xử lý kịp thời. Đây là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn cầu. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 15 triệu người bị đột quỵ, trong đó 5 triệu người tử vong và 5 triệu người khác sống với di chứng tàn tật vĩnh viễn.
Mức độ nguy hiểm của đột quỵ phụ thuộc vào loại đột quỵ, vị trí tổn thương trong não, mức độ nghiêm trọng và đặc biệt là thời gian tiếp cận y tế. Càng được cấp cứu sớm, khả năng sống sót và phục hồi càng cao.
Tử vong do đột quỵ thường liên quan đến các biến chứng cấp tính, chẳng hạn như phù não, tụt kẹt não, hoặc biến chứng thứ phát như viêm phổi do hít sặc, thuyên tắc phổi, nhồi máu cơ tim…
2. Người bị đột quỵ có thể sống được bao lâu
Không có một con số chính xác cho tất cả mọi người, vì tuổi thọ sau đột quỵ phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: loại đột quỵ, mức độ tổn thương não, tình trạng sức khỏe nền, tuổi tác, và đặc biệt là chất lượng điều trị và phục hồi chức năng.
Tuy nhiên, các nghiên cứu lớn đã chỉ ra những xu hướng đáng chú ý. Trung bình, một người từng bị đột quỵ có thể giảm tuổi thọ từ 5 đến hơn 7 năm so với người không mắc bệnh. Cụ thể:
- Đột quỵ xuất huyết (chảy máu não) thường nghiêm trọng hơn, có thể làm giảm tuổi thọ trung bình từ 6 đến 8 năm, theo nghiên cứu được công bố trên BMJ Open năm 2013.
- Đột quỵ thiếu máu cục bộ (nhồi máu não) nhẹ hơn nhưng vẫn để lại hậu quả, dựa trên nghiên cứu quy mô lớn của Úc và New Zealand (giai đoạn 2008–2017) thì nó làm giảm tuổi thọ khoảng 5,5 năm.
Các yếu tố chính quyết định tiên lượng sống của một người sau đột quỵ bao gồm:
| Yếu tố ảnh hưởng | Phân tích chi tiết |
| Tuổi tác | Tuổi càng cao, khả năng phục hồi của cơ thể càng kém và nguy cơ tử vong càng tăng. Người trẻ tuổi có cơ hội sống sót và phục hồi tốt hơn đáng kể. |
| Mức độ nghiêm trọng của di chứng | Mức độ tàn tật sau đột quỵ, thường được đánh giá qua các thang điểm y khoa như Rankin, có mối liên hệ trực tiếp đến tuổi thọ. Một người bị di chứng nặng, mất khả năng đi lại và cần chăm sóc liên tục sẽ có tuổi thọ trung bình ngắn hơn đáng kể. |
| Loại đột quỵ | Như đã đề cập, đột quỵ xuất huyết có tiên lượng xấu hơn. Tỷ lệ sống sót sau 5 năm của bệnh nhân đột quỵ thiếu máu cục bộ là khoảng 50%, trong khi ở bệnh nhân đột quỵ xuất huyết chỉ là 38%. |
| Thời gian được cấp cứu | Đây là yếu tố then chốt, có thể thay đổi hoàn toàn cục diện. Việc được điều trị trong “thời gian vàng” (3 đến 4,5 giờ đầu) có thể cứu sống các tế bào não đang trên bờ vực tổn thương không hồi phục, giúp giảm thiểu di chứng và cải thiện đáng kể tiên lượng sống lâu dài. |
| Bệnh nền | Các bệnh lý đi kèm như tăng huyết áp không kiểm soát, tiểu đường, rung nhĩ, bệnh tim mạch, mỡ máu cao… không chỉ là yếu tố nguy cơ gây ra đột quỵ mà còn làm tăng nguy cơ biến chứng và ảnh hưởng tiêu cực đến tuổi thọ sau đó. |
Bảng tỷ lệ sống sót sau 5 năm ở người bị đột quỵ thiếu máu cục bộ theo từng độ tuổi (Theo dữ liệu từ nghiên cứu công bố trên Stroke (AHA Journals, 2022):
| Nhóm tuổi | Tỷ lệ sống sót sau 5 năm |
| Dưới 65 tuổi | ~ 88% |
| 65 – 74 tuổi | ~ 72% |
| 75 – 84 tuổi | ~ 62% |
| Trên 85 tuổi | ~ 50% |
Điều quan trọng cần nhấn mạnh là các con số trên chỉ là thống kê. Mỗi cá nhân là một trường hợp riêng biệt. Việc tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị, tích cực tham gia phục hồi chức năng và thay đổi lối sống một cách khoa học có thể giúp nhiều người vượt qua các dự báo trung bình và có một cuộc sống dài lâu hơn.
3. Làm thế nào để ngăn chặn cơn đột quỵ đang xảy ra
Khi cơn đột quỵ đã bắt đầu, không có cách nào để dừng nó ngay lập tức tại nhà. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là phát hiện sớm, phản ứng đúng cách và gọi cấp cứu càng nhanh càng tốt. Những hành động kịp thời trong “thời gian vàng” có thể giảm thiểu tổn thương não, cứu sống người bệnh và hạn chế nguy cơ tàn tật vĩnh viễn.
Nhận biết đột quỵ bằng quy tắc F.A.S.T:
Đây là phương pháp hiệu quả được áp dụng toàn cầu để nhận diện sớm đột quỵ:
- F (Face – Mặt): Một bên mặt xệ xuống, miệng méo bất thường khi cười hoặc nhe răng.
- A (Arms – Tay): Không thể nâng cả hai tay, hoặc một tay yếu, rơi xuống bất thường.
- S (Speech – Lời nói): Nói ngọng, nói lắp hoặc không thể nói rõ ràng một câu đơn giản.
- T (Time – Thời gian): Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào ở trên, hãy gọi ngay 115 và ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng.
Sơ cứu đúng cách trong khi chờ cấp cứu:
- Đặt người bệnh nằm nghiêng, đầu kê cao khoảng 30 độ để dễ thở và tránh sặc nếu nôn.
- Nới lỏng quần áo ở cổ, ngực, bụng để không gây cản trở hô hấp.
- Không cho ăn uống hay uống thuốc, kể cả thuốc huyết áp hay thuốc dân gian.
- Không tự ý di chuyển người bệnh bằng xe máy hoặc ô tô cá nhân. Hãy đợi xe cứu thương chuyên dụng.
- Không áp dụng các mẹo dân gian sai lầm như cạo gió, chích máu đầu ngón tay, hay bấm huyệt.
Cách tốt nhất để “ngăn chặn” cơn đột quỵ đang xảy ra là nhận biết sớm và hành động khẩn cấp. Càng chậm trễ, nguy cơ tử vong và tàn tật càng cao. Đừng chần chừ, hãy gọi cấp cứu ngay khi nghi ngờ đột quỵ!
4. Hệ lụy nghiêm trọng của đột quỵ
Đột quỵ không chỉ đe dọa tính mạng mà còn để lại nhiều di chứng nghiêm trọng kéo dài, ngay cả khi người bệnh may mắn sống sót. Những ảnh hưởng này có thể kéo dài suốt đời và làm suy giảm nghiêm trọng chất lượng sống. Các hệ lụy của đột quỵ thường được chia thành ba nhóm chính: thể chất, nhận thức và tinh thần – cảm xúc.
Di chứng thể chất
Đây là những ảnh hưởng rõ rệt nhất, gây khó khăn lớn trong sinh hoạt hàng ngày:
- Liệt nửa người: Người bệnh thường bị liệt một bên cơ thể, gặp khó khăn trong việc đi lại, vận động hoặc cầm nắm đồ vật. Tình trạng co cứng cơ, biến dạng khớp và đau đớn cũng phổ biến.
- Rối loạn nuốt: Nguy cơ hít sặc dễ gây viêm phổi, bên cạnh các hậu quả như suy dinh dưỡng hoặc mất nước.
- Rối loạn ngôn ngữ (mất khả năng nói hoặc hiểu lời nói): Ảnh hưởng đến giao tiếp và khả năng diễn đạt.
- Mất kiểm soát tiểu tiện, đại tiện: Gây tâm lý mặc cảm, ảnh hưởng đến sự tự tin và sinh hoạt hàng ngày.
- Đau thần kinh sau đột quỵ: Người bệnh có thể cảm thấy tê bì, nhức mỏi, hoặc bỏng rát khó chịu ở các vùng bị ảnh hưởng.
- Biến chứng khác: Bao gồm loét do nằm lâu, huyết khối tĩnh mạch sâu, hoặc động kinh sau đột quỵ.
Di chứng nhận thức
Đột quỵ gây tổn thương các vùng não phụ trách trí nhớ và tư duy:
- Suy giảm trí nhớ, mất tập trung: Người bệnh dễ quên, khó duy trì sự chú ý.
- Rối loạn phán đoán và giải quyết vấn đề: Gặp khó khăn trong việc lập kế hoạch, ra quyết định hoặc xử lý tình huống.
- Sa sút trí tuệ sau đột quỵ: Một số trường hợp nặng có thể dẫn đến suy giảm nhận thức toàn diện như bệnh Alzheimer.
Di chứng tinh thần và cảm xúc
Đây là những tổn thương thầm lặng nhưng nguy hiểm:
- Trầm cảm sau đột quỵ: Ảnh hưởng đến khoảng 30% người sống sót. Người bệnh cảm thấy buồn bã, tuyệt vọng, thậm chí có ý nghĩ tiêu cực.
- Lo âu, sợ tái phát: Ám ảnh về sức khỏe, tương lai và gánh nặng cho gia đình.
- Rối loạn cảm xúc: Người bệnh có thể khóc hoặc cười không kiểm soát, không phù hợp với tình huống.
- Thay đổi tính cách: Có thể trở nên cáu gắt, nóng nảy hoặc ngược lại là thờ ơ, thiếu động lực sống.
5. Cuộc sống sau khi bị đột quỵ như thế nào
Cuộc sống sau đột quỵ là một giai đoạn phục hồi lâu dài, đòi hỏi nỗ lực kiên trì từ người bệnh và sự đồng hành bền bỉ từ gia đình và đội ngũ y tế. Mỗi ngày trôi qua đều là một thử thách, nhưng với phương pháp đúng đắn và tinh thần tích cực, người bệnh vẫn có thể từng bước lấy lại chất lượng sống và sự độc lập.
Giai đoạn phục hồi vàng và vai trò của chuyên môn y tế
3 – 6 tháng đầu tiên sau đột quỵ là “giai đoạn vàng” cho phục hồi chức năng. Đây là thời điểm mà não bộ phát huy tối đa khả năng “tái tổ chức” – gọi là tính dẻo thần kinh (neuroplasticity). Trong giai đoạn này, nếu được tập luyện bài bản và đúng cách, nhiều bệnh nhân có thể tự đi lại và sinh hoạt tương đối độc lập.
Quá trình phục hồi hiệu quả phụ thuộc vào sự phối hợp giữa các chuyên gia:
- Bác sĩ phục hồi chức năng: Xây dựng và giám sát kế hoạch điều trị tổng thể.
- Chuyên viên vật lý trị liệu: Hướng dẫn phục hồi vận động như đứng, đi lại, giữ thăng bằng.
- Chuyên viên hoạt động trị liệu: Giúp người bệnh tái học các kỹ năng sinh hoạt hàng ngày (ADL).
- Chuyên viên ngôn ngữ trị liệu: Phục hồi ngôn ngữ và điều trị rối loạn nuốt.
- Chuyên gia tâm lý: Hỗ trợ người bệnh vượt qua trầm cảm, lo âu, và ổn định tinh thần.
Thích nghi với cuộc sống mới và ngăn ngừa tái phát
Bên cạnh phục hồi chức năng, người bệnh cần:
- Cải tạo không gian sống: Dọn dẹp lối đi, lắp thanh vịn trong nhà tắm, dùng thảm chống trượt để giảm nguy cơ té ngã.
- Ăn uống khoa học: Giảm muối, đường, chất béo xấu; tăng rau xanh, cá, ngũ cốc nguyên hạt để kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết.
- Uống thuốc đúng chỉ định: Tuân thủ các loại thuốc chống đông, hạ huyết áp, điều trị tiểu đường… theo hướng dẫn của bác sĩ, kết hợp tái khám định kỳ để theo dõi hiệu quả và điều chỉnh phác đồ, nhằm phòng ngừa đột quỵ tái phát.
- Nhận hỗ trợ tinh thần: Gia đình là nguồn động viên lớn nhất. Ngoài ra, việc tham gia các hội nhóm, câu lạc bộ người bệnh đột quỵ sẽ giúp họ chia sẻ kinh nghiệm và có thêm động lực.
=> Mời ông bà xem thêm chữa trị tai biến mạch máu não giúp giảm nguy cơ tử vong và di chứng:
- Đột quỵ có chữa được không để biết vai trò quyết định của “thời gian vàng”
Đột quỵ có chết không? Có, đột quỵ sẽ chết nếu không được cấp cứu kịp thời. Tuy nhiên, không phải ai bị đột quỵ cũng sẽ tử vong. Nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, người bệnh hoàn toàn có cơ hội hồi phục và kéo dài tuổi thọ. Cuộc sống sau đột quỵ phụ thuộc vào mức độ tổn thương não, quá trình phục hồi chức năng và sự hỗ trợ từ gia đình, đội ngũ y tế. Với sự kiên trì và chăm sóc phù hợp, nhiều người vẫn có thể sống độc lập, vui khỏe và tìm lại ý nghĩa cuộc sống.
