Đột quỵ do rượu: Vì sao người uống nhiều rượu dễ gặp nguy hiểm?

Audio Podcasts

Đột quỵ do rượu là một trong những hậu quả nguy hiểm khi uống rượu quá nhiều trong thời gian dài, đặc biệt theo Larsson et al., Stroke, 2016 nếu uống từ 4 đơn vị cồn mỗi ngày trở lên (tương đương 4 ly bia 330ml, 4 ly vang 150ml hoặc 4 shot rượu mạnh), nguy cơ có thể tăng. Rượu khiến huyết áp tăng, nhịp tim không đều, máu đặc lại và dễ hình thành cục máu đông – những yếu tố có thể gây tắc mạch máu não dẫn đến đột quỵ. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến người lớn tuổi mà cả người trẻ, nhất là những ai uống rượu để giảm căng thẳng, giải trí hoặc công việc. Vì vậy, để bảo vệ sức khỏe não và tim, mỗi người cần hiểu rõ tác hại của rượu, đồng thời chú ý đến các dấu hiệu cảnh báo như đau đầu dữ dội, tê yếu tay chân hoặc nói không rõ. Cách phòng ngừa hiệu quả nhất là hạn chế rượu bia, ăn uống điều độ, vận động đều đặn và khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ.

1. Đột quỵ do uống nhiều rượu có đúng không?

Đột quỵ do rượu là đúng. Khi nạp quá nhiều rượu, cơ thể sẽ bị ảnh hưởng, đặc biệt là tim và não. Rượu khiến huyết áp tăng cao, nhịp tim không đều, mạch máu yếu đi – dễ bị tắc nghẽn hoặc vỡ. Đây là những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến đột quỵ.

Theo nghiên cứu GBD công bố trên The Lancet cho thấy rượu là nguyên nhân của 8% các ca nhồi máu não (tắc mạch) và 16% các ca xuất huyết não (vỡ mạch). Đột quỵ xuất huyết thường nguy hiểm hơn và dễ để lại di chứng nặng.

Không chỉ người lớn tuổi mà cả người trẻ cũng có thể bị đột quỵ do rượu. Tại Việt Nam, số ca đột quỵ ở người dưới 45 tuổi đang tăng nhanh, đặc biệt là nam giới. Có đến hơn 18% người trẻ bị đột quỵ từng lạm dụng rượu bia. Thậm chí, Viện Tim mạch Quốc gia từng cảnh báo rằng uống rượu có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ gấp 5 lần.

Dù có ý kiến cho rằng một chút rượu mỗi ngày tốt cho tim, nhưng lợi ích này không rõ ràng, và rất dễ bị phản tác dụng nếu uống quá mức hoặc uống sai cách. Do đó, hạn chế rượu bia là cách quan trọng để giảm nguy cơ đột quỵ, nhất là với những người có huyết áp cao, mỡ máu, hoặc stress kéo dài.

Vì vậy nếu thấy các dấu hiệu như chóng mặt, yếu tay chân, nói khó, tê mặt, hãy đi khám ngay vì đó có thể là biểu hiện sớm của đột quỵ. Uống rượu là một thói quen có thể thay đổi, và thay đổi kịp lúc có thể bảo vệ mạng sống trong tương lai.

2. Vì sao uống nhiều rượu dễ bị đột quỵ?

Việc uống nhiều rượu lại dễ dẫn đến đột quỵ, vì khi uống rượu, chất cồn sẽ làm tăng huyết áp, gây rối loạn nhịp tim, khiến máu dễ bị đặc lại và hình thành cục máu đông – tất cả những yếu tố này đều làm tăng nguy cơ tắc nghẽn hoặc vỡ mạch máu não. Nếu uống nhiều hơn 2–3 ly mỗi ngày (khoảng 20–30 gam cồn nguyên chất, tương đương 2–3 đơn vị cồn), đặc biệt là uống đều đặn trong thời gian dài, nguy cơ đột quỵ sẽ tăng lên rõ rệt. Những tác động này không xảy ra ngay lập tức, nhưng nếu tích tụ lâu ngày sẽ làm suy yếu hệ tim mạch và khiến não dễ bị tổn thương. Vì vậy, việc kiểm soát lượng rượu uống mỗi ngày là cách quan trọng để bảo vệ sức khỏe và phòng ngừa đột quỵ.

2.1 Cơ chế gây đột quỵ của rượu

Rượu gây tổn thương hệ mạch máu và làm tăng nguy cơ đột quỵ thông qua nhiều con đường phức tạp:

• Tăng huyết áp: Đây là cơ chế chính và nguy hiểm nhất. Rượu kích thích hệ thần kinh giao cảm, gây co các mạch máu ngoại vi và làm tăng nhịp tim. Điều này buộc tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu, tạo ra áp lực rất lớn lên thành động mạch. Tình trạng tăng huyết áp kéo dài sẽ làm thành mạch bị tổn thương, xơ cứng và dễ bị vỡ, dẫn đến đột quỵ xuất huyết não.
• Rối loạn nhịp tim, đặc biệt là rung nhĩ, là một trong những hậu quả nguy hiểm thường gặp ở những người uống nhiều rượu. Khi uống quá nhiều, tim có thể đập không đều và mất đi nhịp điệu bình thường. Thay vì co bóp đều đặn, buồng nhĩ (tâm nhĩ) chỉ rung nhẹ, khiến máu không được đẩy đi trọn vẹn mà bị ứ đọng lại trong tim. Lúc này, máu dễ kết tụ lại thành cục máu đông. Nếu cục máu đông đó di chuyển theo dòng máu và lên não, nó có thể làm tắc mạch máu nuôi não, gây ra một cơn đột quỵ do thiếu máu não – hay còn gọi là nhồi máu não. Đây là biến chứng rất nghiêm trọng, có thể gây liệt, mất ngôn ngữ hoặc thậm chí tử vong nếu không được xử lý kịp thời.
• Thúc đẩy xơ vữa động mạch: Rượu làm rối loạn chuyển hóa lipid máu, làm tăng nồng độ cholesterol xấu (LDL) và triglyceride. Các chất béo này lắng đọng trên thành mạch, tạo thành các mảng xơ vữa. Hãy hình dung mạch máu như một đường ống nước, các mảng xơ vữa giống như cặn bẩn bám vào thành ống, lâu ngày sẽ làm đường ống bị thu hẹp, khiến dòng chảy bị cản trở và dễ gây tắc nghẽn.
• Tổn thương gan và rối loạn đông máu: Gan là cơ quan chịu trách nhiệm sản xuất các yếu tố giúp đông máu. Khi uống rượu kéo dài, gan bị tổn thương (viêm gan, xơ gan) sẽ làm suy giảm chức năng này. Hậu quả là máu khó đông hơn, làm tăng đáng kể nguy cơ chảy máu não khi có tổn thương mạch máu.

2.2 Mức độ uống rượu như thế nào được gọi là nhiều?

Nhiều người thường thắc mắc về một “ngưỡng an toàn”. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học mới nhất cho thấy không có mức tiêu thụ rượu nào là an toàn tuyệt đối. Để đưa ra một giới hạn nhằm giảm thiểu rủi ro, Bộ Y tế Việt Nam khuyến cáo như sau:

• Nam giới trưởng thành: Không uống quá 2 đơn vị cồn mỗi ngày.
• Nữ giới trưởng thành: Không uống quá 1 đơn vị cồn mỗi ngày.

Một đơn vị cồn là lượng đồ uống chứa khoảng 10 gram rượu ethanol nguyên chất. (theo chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Tương đương với:

• 200 ml bia 5 độ (nồng độ cồn 5%)
• 75 ml rượu vang 13,5 độ
• 25 ml rượu mạnh 40 độ

Uống vượt quá ngưỡng này được xem là uống nhiều rượu và làm tăng đáng kể các nguy cơ sức khỏe, bao gồm cả đột quỵ. Đặc biệt, theo DoH (Bộ Y Tế UK), hành vi uống từ 14 đơn vị cồn trở lên trong một lần được xếp vào mức độ nguy hại, có thể gây ra những biến chứng cấp tính.

3. Đối tượng nguy cơ cao bị đột quỵ do uống rượu

Bất kỳ ai lạm dụng rượu nhiều đều có nguy cơ bị đột quỵ, một số nhóm đối tượng đặc biệt nhạy cảm và dễ bị đột quỵ do uống rượu hơn:

• Người có bệnh nền tim mạch: Đây là nhóm có nguy cơ cao nhất. Những người đã mắc sẵn các bệnh như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh mạch vành, hoặc có tiền sử rung nhĩ khi uống rượu sẽ giống như “đổ thêm dầu vào lửa”. Rượu sẽ làm các tình trạng này trở nên trầm trọng hơn, thúc đẩy các biến chứng nguy hiểm xảy ra sớm hơn.
• Người mắc bệnh đái tháo đường: Bệnh tiểu đường vốn đã gây tổn thương mạch máu trên toàn cơ thể. Rượu làm rối loạn đường huyết và thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch, khiến người bệnh tiểu đường có nguy cơ đột quỵ cao gấp đôi.
• Nam giới, đặc biệt là người trẻ tuổi: Thống kê cho thấy nam giới có xu hướng tiêu thụ rượu bia nhiều hơn nữ giới. Đáng lo ngại, tỷ lệ đột quỵ ở nam giới trẻ tuổi do rượu gây ra cao gấp 4 lần so với nữ giới cùng độ tuổi. Điều này cho thấy thói quen sử dụng rượu, lạm dụng rượu ở người trẻ là một yếu tố nguy cơ cực kỳ đáng báo động.
• Người trung niên và người cao tuổi (từ 50 tuổi trở lên): Theo thời gian, hệ thống mạch máu dần lão hóa, trở nên kém đàn hồi và dễ bị tổn thương hơn. Việc uống rượu kéo dài trong nhiều năm sẽ bào mòn sức khỏe mạch máu, khiến nguy cơ đột quỵ tăng cao khi bước vào độ tuổi trung niên.
• Người bị thừa cân, béo phì: Béo phì là một yếu tố nguy cơ độc lập của đột quỵ. Rượu chứa nhiều calo nhưng không có giá trị dinh dưỡng, góp phần gây tăng cân và tích tụ mỡ nội tạng, làm trầm trọng thêm nguy cơ này.
• Người sống ở vùng có khí hậu lạnh: Sự kết hợp giữa rượu và thời tiết lạnh đặc biệt nguy hiểm. Thời tiết lạnh làm các mạch máu co lại để giữ nhiệt, trong khi rượu lại làm tăng huyết áp. Sự tác động kép này tạo ra áp lực cực lớn lên thành mạch, dễ gây vỡ mạch máu não.

4. Triệu chứng bị đột quỵ do rượu

Một trong những điều nguy hiểm nhất của đột quỵ do rượu là nó rất dễ bị nhầm với việc say rượu thông thường. Những dấu hiệu sớm như nói ngọng, đi loạng choạng, mất thăng bằng, lú lẫn hoặc phản ứng chậm thường bị cho là do uống quá chén. Điều này khiến người xung quanh chủ quan, chậm đưa người bệnh đi cấp cứu. Hậu quả là nhiều trường hợp bị bỏ lỡ “thời gian vàng”, dẫn đến nguy cơ tử vong cao hoặc để lại di chứng nghiêm trọng như liệt nửa người hay mất khả năng nói. Vì vậy, nếu thấy ai đó có biểu hiện bất thường sau khi uống rượu – như không tỉnh táo, khó nói, tay chân yếu một bên – thì cần nghĩ đến khả năng bị đột quỵ và gọi cấp cứu ngay. Đừng chờ họ “tỉnh rượu”, vì sự chậm trễ có thể khiến tổn thương não trở nên không thể phục hồi.

Để phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ, hãy áp dụng quy tắc F.A.S.T với các bước sau:

• F – Face (Khuôn mặt): Quan sát khi người nghi ngờ đột quỵ được đề nghị mỉm cười hoặc bộc lộ răng. Nếu nhận thấy một bên mặt bị trễ xuống, khó nâng khóe miệng hoặc nụ cười không đối xứng, đây là biểu hiện bất thường cần lưu ý.
• A – Arm (Cánh tay): Đề nghị người đó nâng đồng thời cả hai cánh tay. Nếu một bên tay không thể giữ ở vị trí ngang bằng, bị rơi xuống hoặc yếu rõ rệt so với tay còn lại, có thể là dấu hiệu liệt cơ.
• S – Speech (Lời nói): Yêu cầu lặp lại một câu nói đơn giản. Nếu phát hiện người bệnh phát âm khó khăn, nói ngọng, lắp bắp hoặc không thể nói trọn câu, đây là dấu hiệu rối loạn ngôn ngữ do đột quỵ.
• T – Time (Thời gian): Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, cần gọi cấp cứu khẩn cấp 115 ngay lập tức. Cần nhớ rằng “thời gian là não” – mỗi phút chậm trễ sẽ khiến hàng triệu tế bào não bị tổn thương không thể phục hồi.

Ngoài quy tắc F.A.S.T, các triệu chứng khác có thể bao gồm:

• Đau đầu dữ dội, đột ngột: Cơn đau đầu thường được mô tả là “đau nhất từ trước đến nay”, không giống với các cơn đau đầu thông thường.
• Chóng mặt, mất thăng bằng: Người bệnh đột ngột cảm thấy hoa mắt, chóng mặt dữ dội, đi lại loạng choạng và dễ té ngã.
• Rối loạn thị lực: Mắt nhìn mờ, nhìn đôi hoặc đột ngột mất thị lực ở một bên mắt.
• Tê bì hoặc yếu liệt: Cảm giác tê, kiến bò hoặc yếu đi ở một bên cơ thể (mặt, tay, chân).
• Lú lẫn, thay đổi ý thức: Người bệnh có thể đột ngột trở nên lú lẫn, không nhận ra người thân, hoặc nặng hơn là hôn mê.

Việc chủ quan cho rằng các triệu chứng trên chỉ là do say rượu. Nếu có bất kỳ nghi ngờ nào, hãy ưu tiên gọi cấp cứu. Việc xử lý chậm trễ có thể cướp đi cơ hội vàng để cứu sống người bệnh.

5. Cách làm giảm nguy cơ đột quỵ cho người uống rượu

Cách tốt nhất và triệt để nhất để phòng ngừa đột quỵ do rượu là ngưng uống rượu. Tuy nhiên, nếu chưa thể thực hiện được, việc áp dụng các biện pháp sau có thể giúp làm giảm nguy cơ đột quỵ cho người uống rượu:

• Nếu không thể bỏ rượu ngay, vẫn có thể giảm nguy cơ đột quỵ bằng cách uống rượu có kiểm soát và kết hợp lối sống lành mạnh. Theo CDC (Hoa Kỳ), chỉ nên uống ở mức vừa phải – nam không quá 2 đơn vị cồn/ngày, nữ không quá 1. Tránh uống khi bụng đói, nên ăn nhẹ trước và uống thêm nước để giảm tác hại. Song song đó, hãy điều chỉnh chế độ ăn: tăng rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu omega-3 như cá biển; giảm muối và hạn chế đồ chiên rán. Những thay đổi này giúp giữ huyết áp ổn định, bảo vệ thành mạch và ngăn ngừa hình thành cục máu đông – nguyên nhân chính gây đột quỵ.
• Vận động đều đặn và theo dõi sức khỏe định kỳ cũng là cách phòng ngừa hiệu quả. Dành ít nhất 30 phút/ngày để tập các bài nhẹ như đi bộ, đạp xe, bơi lội… sẽ giúp tăng tuần hoàn máu và giảm nguy cơ tim mạch. Nếu đang mắc bệnh nền như tăng huyết áp, tiểu đường hay mỡ máu cao, hãy tuân thủ điều trị và tái khám thường xuyên. Bên cạnh đó, cần tránh hút thuốc vì thuốc lá kết hợp với rượu sẽ làm tăng nguy cơ đột quỵ lên nhiều lần. Đừng quên kiểm tra sức khỏe định kỳ mỗi năm – đây là cách tốt nhất để phát hiện sớm các dấu hiệu nguy hiểm và bảo vệ não bộ một cách chủ động.

=> Xem thêm: Tắm đêm gây đột quỵ và những thói quen cần thay đổi

6. Tác hại của rượu đối với sức khỏe người uống

Ngoài nguy cơ gây đột quỵ, tác hại của rượu đối với sức khỏe người uống còn ảnh hưởng đến gần như mọi cơ quan trong cơ thể:

Cơ quan bị ảnh hưởng	Tác hại cụ thể
Gan	Gây gan nhiễm mỡ, viêm gan do rượu và cuối cùng là xơ gan – một tổn thương không thể phục hồi, có thể dẫn đến ung thư gan.
Tim mạch	Gây bệnh cơ tim giãn nở (tim to, suy yếu), rối loạn nhịp tim, tăng huyết áp.
Hệ tiêu hóa	Gây viêm loét dạ dày – tá tràng, trào ngược thực quản, viêm tụy cấp và mạn tính.
Hệ thần kinh	Gây tổn thương não vĩnh viễn, suy giảm trí nhớ, rối loạn tâm thần, trầm cảm, lo âu và gây nghiện.
Hệ miễn dịch	Làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến cơ thể dễ mắc các bệnh nhiễm trùng như viêm phổi, lao.
Nguy cơ ung thư	Tăng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư, bao gồm ung thư miệng, họng, thực quản, gan, đại tràng và vú.
Sức khỏe sinh sản	Gây rối loạn cương dương ở nam giới và các vấn đề về kinh nguyệt, khả năng sinh sản ở nữ giới.

Việc lạm dụng rượu không chỉ hủy hoại sức khỏe thể chất mà còn gây ra những hậu quả nặng nề về mặt xã hội như tai nạn giao thông, bạo lực gia đình, mất việc làm và tan vỡ các mối quan hệ.

=> Đọc thêm: Đột quỵ trong lúc tắm để biết nhóm người dễ gặp rủi ro

7. Người thường xuyên uống rượu cần đi khám khi nào?

Người thường xuyên uống rượu cần đi khám sức khỏe định kỳ ngay cả khi chưa có triệu chứng. Tuy nhiên, nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào dưới đây, cần đến gặp bác sĩ ngay lập tức:

• Mệt mỏi không rõ nguyên nhân, chán ăn, sụt cân.
• Vàng da, vàng mắt.
• Đau tức hoặc cảm giác nặng ở vùng bụng trên bên phải (vùng gan).
• Bụng trướng to, phù chân (dấu hiệu của xơ gan giai đoạn cuối).
• Xuất hiện các “nốt nhện” (sao mạch) trên da hoặc lòng bàn tay son (ban đỏ ở lòng bàn tay).
• Cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực, tim đập không đều.
• Đau ngực, khó thở khi gắng sức hoặc cả khi nghỉ ngơi.
• Chỉ số huyết áp thường xuyên ở mức cao.
• Run tay, đặc biệt là vào buổi sáng.
• Suy giảm trí nhớ, khó tập trung.
• Thay đổi tính cách, dễ cáu gắt, lo âu hoặc trầm cảm.
• Triệu chứng đột quỵ thoáng qua (TIA): Đột ngột bị yếu tay chân, méo miệng, hoặc khó nói trong vài phút rồi tự hết. Đây là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ thực sự rất cao trong tương lai gần.

Việc thăm khám sớm khi có các dấu hiệu này sẽ giúp chẩn đoán và can thiệp kịp thời, ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm tiến triển.

Đột quỵ do rượu là một thực tế nguy hiểm, được chứng minh bằng các bằng chứng khoa học rõ ràng. Việc lạm dụng rượu bia gây ra một loạt các tổn thương lên hệ tim mạch và não bộ, từ tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim đến xơ vữa động mạch, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Việc phát hiện kịp thời các dấu hiệu đột quỵ do rượu thông qua quy tắc F.A.S.T, cùng với việc nhận diện chính xác những nhóm đối tượng có nguy cơ cao, đóng vai trò then chốt trong việc cứu sống và giảm thiểu hậu quả nghiêm trọng của bệnh. Cách làm giảm nguy cơ đột quỵ cho người uống rượu hiệu quả nhất là giảm thiểu hoặc ngừng hoàn toàn việc tiêu thụ cồn, kết hợp với lối sống lành mạnh và tầm soát sức khỏe định kỳ. Bảo vệ sức khỏe của bản thân và gia đình bắt đầu từ việc nhận thức đúng đắn về tác hại của rượu đối với sức khỏe người uống và hành động ngay hôm nay.