Tắm sáng có đột quỵ không? Nguyên nhân và dấu hiệu

Audio Podcasts

Câu hỏi “Tắm sáng có đột quỵ không?” là nỗi băn khoăn của nhiều người, đặc biệt khi các trường hợp tai biến xảy ra trong nhà tắm ngày càng được nhắc đến. Thực tế, tắm sáng không phải là nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ, nhưng có thể trở thành yếu tố khởi phát – nhất là ở người có bệnh lý nền. Vào buổi sáng sớm, cơ thể chưa hoàn toàn “tỉnh giấc”, nếu tiếp xúc đột ngột với nước lạnh, sự chênh lệch nhiệt độ có thể kích hoạt phản ứng co thắt mạch máu, làm huyết áp tăng vọt – từ đó dẫn đến nguy cơ vỡ hoặc tắc mạch máu não.

1. Tắm sáng có đột quỵ không?

Tắm sáng có đột quỵ không? Tắm sáng không trực tiếp gây đột quỵ với tất cả mọi người, nhưng có thể trở thành yếu tố khởi phát nguy hiểm nếu thực hiện sai cách. Vấn đề không nằm ở hành động “tắm”, mà ở những yếu tố đi kèm như nhiệt độ nước, nhiệt độ môi trường, thời điểm tắm và tình trạng sức khỏe của mỗi người.

Buổi sáng sớm là lúc nhiệt độ môi trường thường thấp nhất trong ngày. Sau một đêm nghỉ ngơi, cơ thể cần thời gian để các hệ cơ quan – đặc biệt là hệ tuần hoàn và hệ thần kinh điều nhiệt – hoạt động trở lại bình thường. Nếu tắm ngay lúc này, đặc biệt với nước lạnh, cơ thể sẽ chịu một cú sốc nhiệt. Các mạch máu ngoại vi co thắt đột ngột để giữ nhiệt, dẫn đến huyết áp tăng vọt. Điều này vô tình tạo áp lực lớn lên thành mạch, nhất là những mạch máu đã bị tổn thương hoặc có mảng xơ vữa. Kết quả có thể là vỡ mạch (gây đột quỵ xuất huyết não) hoặc hình thành cục máu đông do dòng chảy chậm lại (gây nhồi máu não).

Tóm lại, tắm không gây hại, nhưng nếu tắm sai thời điểm, sai nhiệt độ và trên nền sức khỏe có sẵn yếu tố nguy cơ, thì đó chính là “mồi lửa” cho một cơn đột quỵ.

2. Tại sao tắm sáng dễ bị đột quỵ?

Nguy cơ đột quỵ khi tắm sáng bắt nguồn từ hai phản ứng sinh lý chính của cơ thể: co mạch đột ngột và sốc nhiệt. Đây là những phản ứng tự nhiên nhằm bảo vệ cơ thể khi gặp lạnh, nhưng trong một số điều kiện – như thời tiết lạnh sâu, tắm nước lạnh sớm khi vừa thức dậy, hoặc ở người có bệnh nền – chúng có thể trở nên cực kỳ nguy hiểm. Hai cơ chế này không chỉ làm tăng huyết áp một cách đột ngột mà còn tạo gánh nặng lên hệ tim mạch và mạch máu não, từ đó làm tăng nguy cơ xảy ra đột quỵ.

• Cơ chế co mạch máu (Vasoconstriction): Vào sáng sớm, khi cơ thể tiếp xúc với nước lạnh, sự chênh lệch nhiệt độ giữa môi trường và thân nhiệt sẽ kích hoạt hệ thần kinh giao cảm. Phản ứng tự nhiên là các mạch máu ở da, tay, chân co lại để giữ ấm cho tim, não và phổi. Sự co mạch này khiến đường đi của máu hẹp lại, buộc tim phải tăng áp lực bơm máu, dẫn đến huyết áp tăng đột ngột. Với người khỏe mạnh, cơ thể có thể tự điều chỉnh. Nhưng ở người cao tuổi hoặc người bị tăng huyết áp, mạch máu đã yếu và kém đàn hồi, nên sự thay đổi bất ngờ này có thể làm vỡ mạch máu, gây nguy hiểm đến tính mạng.
• Sốc nhiệt (Thermal Shock): Tình trạng đột quỵ khi tắm thường xảy ra khi cơ thể không kịp thích nghi với sự thay đổi nhiệt độ quá nhanh và quá lớn. Trong đó, hành động dội nước lạnh đột ngột từ đầu xuống là nguy hiểm nhất. Vùng đầu và cổ có nhiều thụ thể cảm nhận nhiệt độ và là nơi các mạch máu quan trọng cung cấp máu cho não đi qua. Khi bị sốc lạnh, các động mạch như động mạch cảnh hoặc động mạch đốt sống có thể co thắt đột ngột, làm giảm lượng máu lên não, gây thiếu máu cục bộ và dẫn tới đột quỵ. Ở chiều ngược lại, nếu tắm nước quá nóng, mạch máu toàn thân sẽ giãn ra mạnh, làm huyết áp tụt nhanh, khiến máu không đủ lên não – cũng có thể dẫn đến nguy cơ đột quỵ tương tự.

3. Đối tượng có nguy cơ cao bị đột quỵ do tắm sáng

Không phải ai tắm vào buổi sáng cũng có nguy cơ bị đột quỵ. Tuy nhiên, một số người có thể nhạy cảm hơn với sự thay đổi nhiệt độ và huyết áp đột ngột, khiến họ dễ trở thành nhóm có nguy cơ cao nhất.

Nhóm đối tượng	Lý do tăng nguy cơ
Người cao tuổi	Hệ thống mạch máu đã bị lão hóa, thành mạch kém đàn hồi, xơ cứng và dễ bị tổn thương. Khả năng điều hòa thân nhiệt và huyết áp của họ cũng suy giảm, khó thích ứng kịp với sự thay đổi đột ngột.
Người có bệnh tăng huyết áp	Đây là nhóm nguy cơ hàng đầu. Nền huyết áp của họ vốn đã cao, việc tắm nước lạnh làm huyết áp tăng vọt có thể là “giọt nước tràn ly”, gây vỡ mạch máu não.
Người mắc bệnh lý tim mạch	Bao gồm bệnh mạch vành, suy tim, rối loạn nhịp tim. Sự co mạch đột ngột buộc tim phải làm việc quá sức, có thể gây ra nhồi máu cơ tim hoặc các biến cố tim mạch khác kéo theo đột quỵ.
Người mắc bệnh đái tháo đường	Bệnh tiểu đường lâu năm thường gây tổn thương hệ thống mạch máu toàn thân (biến chứng vi mạch và mạch máu lớn), làm cho mạch máu trở nên giòn và dễ bị tắc nghẽn hoặc vỡ.
Người có tiền sử đột quỵ hoặc thiếu máu não thoáng qua	Những người này có hệ thống mạch máu não vốn đã bị tổn thương, nguy cơ tái phát đột quỵ khi gặp các yếu tố khởi phát như thay đổi nhiệt độ là rất cao.
Người vừa uống rượu bia	Rượu bia làm giãn mạch và rối loạn khả năng điều nhiệt. Tắm ngay sau khi uống rượu, đặc biệt là tắm nước lạnh, sẽ gây co mạch đột ngột, tạo ra một sự xung đột nguy hiểm cho hệ tuần hoàn.
Người đang mệt mỏi, đói hoặc ăn quá no	Khi cơ thể mệt mỏi hoặc đói, năng lượng và đường huyết ở mức thấp. Khi ăn quá no, máu tập trung về hệ tiêu hóa. Cả hai trạng thái này đều khiến hệ tuần hoàn không hoạt động ở trạng thái tốt nhất, dễ bị ảnh hưởng tiêu cực bởi cú sốc nhiệt.

4. Dấu hiệu đột quỵ do tắm sáng sớm

Các dấu hiệu của đột quỵ thường xảy ra đột ngột và cần được nhận biết càng sớm càng tốt để xử lý kịp thời. Nếu bản thân hoặc người thân đang tắm hoặc vừa tắm xong mà xuất hiện những biểu hiện bất thường, hãy hành động ngay lập tức. 

Quy tắc BE FAST là phương pháp đơn giản và dễ nhớ giúp phát hiện sớm đột quỵ:

• B (Balance – Thăng bằng): Đột ngột mất thăng bằng, chóng mặt, đau đầu dữ dội, đi loạng choạng không vững. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy máu không đến đủ vùng não chịu trách nhiệm về phối hợp và cân bằng.
• E (Eyes – Mắt): Mất thị lực đột ngột, nhìn mờ, nhìn đôi hoặc không nhìn thấy ở một hoặc cả hai mắt.
• F (Face – Khuôn mặt): Yêu cầu người bệnh cười hoặc nhe răng. Nếu một bên mặt bị xệ xuống hoặc miệng méo sang một bên, đó là dấu hiệu điển hình của liệt dây thần kinh mặt do đột quỵ.
• A (Arm – Cánh tay): Yêu cầu người bệnh giơ cả hai tay lên. Nếu một tay không thể giơ lên hoặc giơ lên yếu hơn và rơi xuống, đó là dấu hiệu của yếu hoặc liệt một bên cơ thể.
• S (Speech – Lời nói): Người bệnh đột ngột nói ngọng, nói lắp, không nói được thành câu hoàn chỉnh hoặc không hiểu người khác nói gì. Giọng nói có sự thay đổi bất thường.
• T (Time – Thời gian): Nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, hãy gọi cấp cứu 115 ngay lập tức. Thời gian là vàng, bởi mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não sẽ chết và không thể phục hồi.

Ngoài các dấu hiệu trên, người bệnh cũng có thể bị tê bì hoặc yếu liệt nửa người (tay, chân, mặt cùng một bên), rối loạn nhận thức, lú lẫn, hoặc trong trường hợp nặng là co giật và mất ý thức.

5. Cách phòng tránh nguy cơ đột quỵ do tắm sáng sớm

Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Việc tuân thủ các nguyên tắc tắm an toàn có thể giảm thiểu đáng kể nguy cơ đột quỵ, đặc biệt với các nhóm đối tượng nguy cơ cao. Đây là những hướng dẫn thực tế và dễ áp dụng:

Để đảm bảo an toàn và sức khỏe khi tắm, cần chú ý chọn thời điểm và cách thức tắm phù hợp. Trước hết, nên tránh tắm quá sớm khi trời còn lạnh (trước 6 giờ sáng) hoặc quá khuya (sau 22 giờ), vì lúc này nhiệt độ môi trường thấp dễ gây sốc nhiệt. 

Thời điểm lý tưởng để tắm là khi trời đã ấm lên, như sau 9 giờ sáng hoặc vào buổi chiều. Sau khi ngủ dậy, nên nghỉ ngơi từ 30 đến 60 phút để cơ thể có thời gian thích nghi hoàn toàn với nhiệt độ môi trường.

Về nhiệt độ nước, nên sử dụng nước ấm với mức từ 24-30°C, gần bằng nhiệt độ cơ thể, giúp tránh các phản ứng đột ngột của hệ tim mạch. Tuyệt đối không dùng nước quá lạnh (dưới 21°C) hoặc quá nóng (trên 44°C) vì có thể gây sốc nhiệt hoặc tụt huyết áp. 

Khi tắm, cần tuân thủ trình tự làm ướt cơ thể từ dưới lên trên: bắt đầu từ hai bàn chân, sau đó đến cẳng chân, đùi, thân mình rồi mới đến vai, gáy và đầu. Cách này giúp cơ thể dần làm quen với nhiệt độ nước, giảm nguy cơ co thắt mạch đột ngột.

Thời gian tắm cũng cần được giới hạn trong khoảng 5-10 phút để tránh mất nhiệt, mệt mỏi và da bị mất nước. Đồng thời, môi trường tắm cần đảm bảo kín gió, tránh gió lùa, đặc biệt với người cao tuổi nên trang bị thêm thanh vịn, ghế tắm chuyên dụng và thảm chống trượt để phòng ngừa té ngã. 

Sau khi tắm xong, cần lau khô người và tóc ngay lập tức, mặc quần áo đủ ấm và tránh tiếp xúc với phòng có máy lạnh ngay để giữ nhiệt cho cơ thể. Những lưu ý này giúp bảo vệ sức khỏe và giảm thiểu rủi ro khi tắm, nhất là trong điều kiện thời tiết lạnh hoặc đối tượng dễ tổn thương.

Tham khảo thêm: Nguy cơ đột quỵ do tắm đêm để nắm cách phòng ngừa an toàn.

6. Cách xử lý trường hợp tắm sáng sớm bị đột quỵ

Khi phát hiện một người có dấu hiệu đột quỵ trong nhà tắm, sự bình tĩnh và xử lý đúng cách trong những phút đầu tiên có thể quyết định sự sống còn và khả năng phục hồi của họ. Hãy tuân thủ nghiêm ngặt các bước sau:

Khi phát hiện người bị đột quỵ do tắm sáng sớm, cần nhanh chóng thực hiện những bước sau để đảm bảo an toàn và tăng cơ hội cứu sống:

• Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức: Đây là việc ưu tiên hàng đầu. Cần thông báo rõ ràng về tình trạng người bệnh, địa chỉ chính xác và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Di chuyển người bệnh khỏi khu vực nguy hiểm: Cẩn thận đưa người bệnh ra khỏi nơi có nước, đặt ở vị trí khô ráo, bằng phẳng và thoáng khí để tránh tai nạn thêm.
• Đặt người bệnh ở tư thế phù hợp: nếu họ tỉnh táo, nên cho nằm với đầu và vai hơi nâng cao bằng gối mỏng để giảm áp lực lên não; còn nếu có dấu hiệu buồn nôn hoặc mất ý thức, cần đặt nằm nghiêng một bên nhằm giữ đường thở thông thoáng và tránh nguy cơ tắc nghẽn do lưỡi hoặc chất nôn.
• Nới lỏng quần áo: Tháo hoặc nới lỏng thắt lưng, khăn quàng cổ và các vật dụng bó sát để người bệnh dễ thở hơn.
• Giữ ấm cho người bệnh: Dùng chăn mỏng đắp lên người, tránh hạ thân nhiệt, đặc biệt khi môi trường lạnh.
• Ghi nhớ thời điểm xuất hiện triệu chứng: Cố gắng xác định chính xác thời gian các dấu hiệu bắt đầu để cung cấp thông tin quan trọng cho đội ngũ y tế.

Những việc cần tuyệt đối tránh:

• Không cho người bệnh ăn uống bất cứ thứ gì, kể cả nước lọc hay thuốc huyết áp, vì có thể gây sặc và làm tình trạng nghiêm trọng hơn.
• Không tự ý áp dụng các phương pháp dân gian như cạo gió, bấm huyệt hoặc chích máu đầu ngón tay, vì không có cơ sở khoa học và có thể làm mất thời gian vàng điều trị.
• Tránh di chuyển người bệnh quá nhiều hoặc dùng lực mạnh như xốc nảy, lay gọi nếu không cần thiết.
• Không cho người bệnh uống các loại thuốc “chống đột quỵ” truyền miệng khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Tắm sáng có đột quỵ không? Câu trả lời là có, vì điều này tiềm ẩn nhiều nguy cơ nếu thực hiện không đúng cách, đặc biệt với người cao tuổi hoặc người mắc bệnh nền như tăng huyết áp, tim mạch. Nguy hiểm không nằm ở việc tắm mà ở sự thay đổi nhiệt độ đột ngột khiến mạch máu co lại nhanh, huyết áp tăng cao và dễ dẫn đến đột quỵ. Chỉ cần thay đổi một vài thói quen như tắm vào thời điểm phù hợp, dùng nước ấm vừa phải, bắt đầu từ chân lên đầu và lắng nghe cảm giác cơ thể, việc tắm sáng sẽ trở nên an toàn hơn. Ngoài ra, cần trang bị kiến thức về dấu hiệu cảnh báo đột quỵ và cách xử lý ban đầu, vì phản ứng kịp thời có thể cứu sống chính bản thân hoặc người thân.