Đột quỵ do làm việc quá sức đang trở thành mối lo ngại lớn trong xã hội hiện đại, đặc biệt khi ngày càng có nhiều người trẻ mắc phải. Áp lực công việc, căng thẳng kéo dài và lối sống thiếu nghỉ ngơi khiến cơ thể rơi vào trạng thái quá tải trong thời gian dài. Đây chính là những yếu tố âm thầm làm tăng nguy cơ đột quỵ, dù còn trẻ và tưởng như khỏe mạnh. Sự chủ quan với sức khỏe đang khiến nhiều người phải trả giá đắt.
1. Đột quỵ do làm việc quá sức có đúng không?
Đột quỵ do làm việc quá sức là một khái niệm thường được nhắc đến trong đời sống, nhưng để hiểu đúng, cần nhìn nhận dưới góc độ y khoa. Trên thực tế, y học không phân loại riêng một dạng bệnh lý gọi là “đột quỵ do làm việc quá sức”. Tuy nhiên, đây là một tình huống nguy cơ cao, không phải thuật ngữ chẩn đoán y khoa chính thức. Nhiều nghiên cứu và chuyên gia đã chỉ ra rằng làm việc nhiều – đặc biệt khi kéo dài trong môi trường áp lực cao, thiếu ngủ, stress – là yếu tố nguy cơ rõ rệt, góp phần thúc đẩy và làm tăng khả năng xảy ra đột quỵ não, nhất là ở người có sẵn bệnh nền tim mạch hoặc rối loạn chuyển hóa.
Đột quỵ, hay tai biến mạch máu não, xảy ra khi nguồn cung cấp máu cho một phần não bộ bị gián đoạn đột ngột. Có hai loại chính:
- Đột quỵ nhồi máu não (thiếu máu cục bộ): Xảy ra khi một cục máu đông làm tắc nghẽn động mạch, ngăn máu đến nuôi não. Đây là loại phổ biến nhất, chiếm khoảng 80-85% các ca đột quỵ.
- Đột quỵ xuất huyết não: Xảy ra khi một mạch máu trong não bị vỡ, khiến máu chảy vào các mô não xung quanh.
Làm việc lao lực không trực tiếp tạo ra cục máu đông hay làm vỡ mạch máu. Thay vào đó, nó tạo ra một môi trường thuận lợi trong cơ thể để các nguyên nhân gốc rễ của đột quỵ phát triển mạnh mẽ hơn.
Một nghiên cứu được công bố bởi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cho thấy làm việc từ 55 giờ trở lên mỗi tuần có liên quan đến nguy cơ đột quỵ cao hơn 35% so với làm việc 35-40 giờ mỗi tuần. Do đó, có thể khẳng định làm việc lao lực là một yếu tố khởi phát nguy cơ nguy hiểm, đẩy nhanh quá trình dẫn đến tai biến.
2. Vì sao làm việc quá sức làm tăng nguy cơ đột quỵ
Làm việc cật lực gây hại cho sức khỏe thông qua nhiều phản ứng sinh lý phức tạp, đặc biệt là với hệ tim mạch và thần kinh. Đây là lý do vì sao những người thường xuyên làm việc với cường độ cao, thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài lại có nguy cơ đột quỵ cao hơn. Dưới đây là những cơ chế chính cho thấy mối liên hệ giữa làm việc kiệt sức và nguy cơ đột quỵ:
- Căng thẳng (Stress) mãn tính: Khi chịu áp lực công việc kéo dài, cơ thể sẽ tiết ra hormone căng thẳng như cortisol và adrenaline. Những hormone này khiến nhịp tim tăng nhanh, mạch máu co lại, làm huyết áp tăng cao. Nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên, thành mạch dần bị tổn thương, xơ cứng và dễ tích tụ mảng xơ vữa. Về lâu dài, tăng huyết áp mạn tính trở thành yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến cả hai loại đột quỵ: nhồi máu não và xuất huyết não.
- Thiếu ngủ và rối loạn giấc ngủ: Làm việc nhiều giờ thường khiến chúng ta phải hy sinh giấc ngủ. Thiếu ngủ kéo dài làm rối loạn đồng hồ sinh học, cản trở quá trình phục hồi và tái tạo tế bào. Giấc ngủ kém còn làm giảm khả năng điều hòa huyết áp, tăng phản ứng viêm và rối loạn chuyển hóa đường, mỡ trong cơ thể. Một nghiên cứu cho thấy, người trẻ làm việc về đêm và thiếu ngủ thường xuyên có nguy cơ đột quỵ cao gấp 8 lần so với người ngủ đủ giấc.
- Lối sống không lành mạnh: Người làm việc lao lực thường bỏ quên việc chăm sóc sức khỏe. Họ ít vận động, ngồi lâu một chỗ khiến máu lưu thông kém. Bữa ăn thường qua loa với thực phẩm nhanh, nhiều muối, đường và chất béo xấu. Một số người còn hút thuốc hoặc uống rượu để giảm stress. Những thói quen này làm tăng nguy cơ béo phì, rối loạn mỡ máu, tiểu đường và xơ vữa động mạch – tất cả đều là yếu tố góp phần gây đột quỵ.
3. Đối tượng nguy cơ cao bị đột quỵ do làm việc liên tục
Dù ai lao lực cũng đều có nguy cơ, nhưng một số nhóm người dễ bị ảnh hưởng nghiêm trọng hơn do nhiều yếu tố kết hợp. Việc nhận diện đúng những đối tượng này là bước quan trọng để chủ động phòng ngừa đột quỵ sớm và hiệu quả.
- Người có sẵn bệnh lý nền: Đây là nhóm nguy cơ cao nhất. Những người đã mắc các bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch (đặc biệt là rung nhĩ), hoặc béo phì khi kết hợp với làm việc căng thẳng sẽ khiến nguy cơ đột quỵ tăng lên theo cấp số nhân.
- Người trẻ tuổi và người lao động trí óc: Xu hướng đột quỵ đang ngày càng trẻ hóa. Những người trẻ, đặc biệt là nhân viên văn phòng, người làm trong lĩnh vực công nghệ, tài chính, truyền thông…thường phải đối mặt với áp lực “chạy KPI”, deadline dày đặc. Họ thường chủ quan với sức khỏe, có lối sống ít vận động, thức khuya và chế độ ăn uống thất thường.
- Người làm việc theo ca hoặc trái múi giờ: Công việc đòi hỏi làm ca đêm hoặc thường xuyên thay đổi múi giờ làm rối loạn nghiêm trọng nhịp sinh học của cơ thể. Điều này không chỉ gây thiếu ngủ mà còn ảnh hưởng đến hormone, huyết áp và chức năng tim mạch.
- Người có tiền sử gia đình bị đột quỵ: Nếu trong gia đình có người thân (cha mẹ, anh chị em ruột) từng bị đột quỵ, cũng có nguy cơ cao hơn. Yếu tố di truyền kết hợp với môi trường làm việc căng thẳng sẽ là một tổ hợp rủi ro lớn.
4. Dấu hiệu cảnh báo sớm đột quỵ do làm việc quá sức
Nhận biết sớm dấu hiệu đột quỵ có ý nghĩa sống còn, giúp hạn chế tổn thương não và tăng khả năng hồi phục. Dù nguyên nhân là làm việc liên tục không nghỉ hay do bệnh lý nền, các dấu hiệu cảnh báo ban đầu nhìn chung đều giống nhau. Trong đó, quy tắc F.A.S.T là cách đơn giản và hiệu quả nhất để nhận diện:
Dấu hiệu nhận biết đột quỵ theo quy tắc F.A.S.T
- F (Face – Khuôn mặt): Một bên mặt có dấu hiệu yếu hoặc xệ xuống. Khi yêu cầu người bệnh cười, nếu miệng bị méo lệch sang một bên, đây là dấu hiệu cảnh báo cần chú ý.
- A (Arm – Cánh tay): Xuất hiện tình trạng yếu hoặc tê ở một bên tay. Hãy yêu cầu người bệnh giơ cả hai tay lên; nếu một tay không thể nâng lên hoặc bị rơi xuống, cần nghĩ đến nguy cơ đột quỵ.
- S (Speech – Lời nói): Người bệnh nói khó, nói ngọng, phát âm không rõ hoặc không nói được. Khi yêu cầu lặp lại một câu đơn giản mà không thực hiện được, đó là dấu hiệu nghiêm trọng.
- T (Time – Thời gian): Thời gian là yếu tố quyết định. Nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, hãy gọi cấp cứu 115 ngay lập tức, không nên chần chừ, kể cả khi các triệu chứng có dấu hiệu thuyên giảm.
Một số dấu hiệu khác có thể xuất hiện đột ngột
- Đau đầu dữ dội, xuất hiện đột ngột mà không rõ nguyên nhân.
- Chóng mặt, mất thăng bằng, đi lại khó khăn hoặc loạng choạng.
- Mờ mắt, giảm thị lực hoặc nhìn đôi ở một hoặc cả hai mắt.
- Lú lẫn, rối loạn nhận thức, khó hiểu hoặc không hiểu được lời người khác nói.
Bên cạnh các dấu hiệu cấp tính, cơ thể của người làm việc cật lực cũng thường phát ra những tín hiệu cảnh báo “sớm hơn” về tình trạng kiệt sức, bao gồm mệt mỏi kéo dài, mất ngủ kinh niên, cáu gắt, khó tập trung. Lắng nghe những dấu hiệu này và điều chỉnh kịp thời là cách phòng bệnh từ xa.
5. Cách giảm nguy cơ đột quỵ cho người nhiều việc
Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Việc áp dụng các cách giảm nguy cơ đột quỵ cho người nhiều việc không chỉ giúp bảo vệ não bộ mà còn cải thiện sức khỏe tổng thể và chất lượng cuộc sống.
| Lĩnh vực | Hành động cụ thể |
| Cân bằng giữa công việc cuộc sống | – Đặt giới hạn giờ làm: Cố gắng không làm quá sức 45-50 giờ mỗi tuần. – Học cách nói “không”: Từ chối các công việc ngoài khả năng hoặc không quá cấp thiết. – Nghỉ giải lao ngắn: Đứng dậy, đi lại, vươn vai sau mỗi 45-60 phút ngồi làm việc. – Tận dụng ngày nghỉ: Ngắt kết nối hoàn toàn với công việc vào cuối tuần và các kỳ nghỉ. |
| Quản lý căng thẳng & nghỉ ngơi | – Tập thể dục đều đặn: Vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày/tuần. Các môn như đi bộ, yoga, thiền, bơi lội rất hiệu quả để giảm stress. – Dành thời gian cho sở thích: Nghe nhạc, đọc sách, làm vườn, gặp gỡ bạn bè. – Ngủ đủ giấc: Đảm bảo ngủ 7-8 tiếng mỗi đêm. Tạo không gian ngủ yên tĩnh, mát mẻ và tránh sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ.- Đối với ngủ không đủ giấc (<6 tiếng/đêm) làm tăng gấp đôi nguy cơ đột quỵ theo một tổng quan hệ thống trên Sleep Medicine Reviews năm 2020 |
| Chế độ dinh dưỡng khoa học | – Tăng cường rau xanh, trái cây: Bổ sung chất xơ, vitamin và chất chống oxy hóa. – Hạn chế muối: Giảm ăn đồ hộp, thức ăn chế biến sẵn để kiểm soát huyết áp. – Giảm chất béo xấu: Tránh đồ chiên rán, mỡ động vật. Ưu tiên chất béo tốt từ cá, quả bơ, các loại hạt. – Uống đủ nước: Duy trì cơ thể đủ nước giúp máu lưu thông tốt hơn. |
| Kiểm soát yếu tố nguy cơ | – Không hút thuốc lá: Hút thuốc lá là kẻ thù số một của mạch máu. – Hạn chế rượu bia: Uống quá nhiều rượu bia có thể làm tăng huyết áp và nguy cơ đột quỵ. – Kiểm tra sức khỏe định kỳ: Tầm soát đột quỵ và các bệnh lý nền như huyết áp, tiểu đường, mỡ máu ít nhất 6 tháng/lần. |
6. Những tác hại của làm việc quá sức tới sức khỏe
Đột quỵ là một trong nhiều hậu quả nghiêm trọng của việc làm việc quá mức. Tình trạng này ảnh hưởng toàn diện đến sức khỏe, gây ra hàng loạt rối loạn về cả thể chất lẫn tinh thần.
- Sức khỏe tim mạch: Ngoài đột quỵ, làm quá sức làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim và rối loạn nhịp tim.
- Sức khỏe tâm thần: Căng thẳng và kiệt sức kéo dài là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến rối loạn lo âu, trầm cảm và hội chứng cháy sạch (burnout). Khả năng tập trung và trí nhớ cũng bị suy giảm nghiêm trọng.
- Hệ tiêu hóa: Stress làm tăng tiết axit dạ dày, gây ra các vấn đề như viêm loét dạ dày, trào ngược thực quản và hội chứng ruột kích thích.
- Hệ miễn dịch: Cơ thể mệt mỏi làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến dễ mắc các bệnh nhiễm trùng như cảm cúm, viêm họng hơn.
- Các vấn đề khác: Làm việc lao lực còn có thể gây tăng cân, béo phì do rối loạn chuyển hóa, đau mỏi cơ xương khớp mãn tính và các vấn đề về sinh lý.
=> Xem thêm: Đột quỵ sau khi tắm khuya để hiểu vì sao tắm muộn dễ gây biến cố
7. Người làm việc liên tục cần đi khám bác sĩ khi nào?
Việc chủ động thăm khám là vô cùng quan trọng. Người làm việc liên tục cần đi khám bác sĩ trong các trường hợp sau:
Khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, cần hành động nhanh chóng và chính xác để bảo vệ tính mạng. Nếu thấy bất kỳ triệu chứng nào trong quy tắc F.A.S.T như mặt méo lệch, tay yếu hoặc khó nói, hoặc gặp phải các biểu hiện như đau đầu dữ dội, chóng mặt, mất thăng bằng hay thay đổi thị lực đột ngột, cần gọi ngay cấp cứu 115. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hay chờ đợi triệu chứng tự khỏi, vì mỗi phút trôi qua đều rất quý giá trong “giờ vàng” cứu sống.
Ngoài ra, cần chú ý đến những dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang kiệt sức như mệt mỏi kéo dài dù đã nghỉ ngơi, mất ngủ kinh niên, đau đầu, đau mỏi cơ thể, căng thẳng, lo âu hoặc cáu gắt liên tục, cùng với các chỉ số huyết áp và đường huyết có xu hướng tăng cao. Đây là những cảnh báo sớm cần được quan tâm để phòng tránh nguy cơ đột quỵ.
Đặc biệt, với nhóm đối tượng nguy cơ cao như người có bệnh nền, tiền sử gia đình hoặc làm việc quá 50 giờ mỗi tuần, nên chủ động đi khám sức khỏe tổng quát và tầm soát đột quỵ định kỳ từ 6 tháng đến 1 năm. Qua đó, bác sĩ sẽ giúp kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, giúp bảo vệ sức khỏe toàn diện và hiệu quả. Chủ động phòng ngừa chính là chìa khóa để duy trì sức khỏe và an tâm hơn trong cuộc sống.
=> Xem thêm: Đột quỵ do chơi game để hiểu vì sao chơi game liên tục có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ
Đột quỵ do làm việc quá sức là hồi chuông cảnh báo về cái giá của lối sống mất cân bằng. Dù không phải là một bệnh riêng biệt, làm việc quá mức chính là yếu tố kích hoạt hàng loạt nguy cơ tiềm ẩn, đẩy cơ thể đến giới hạn. Hiểu rõ nguyên nhân, nhận diện sớm dấu hiệu và chủ động phòng ngừa là cách tốt nhất để bảo vệ chính mình và những người thân yêu. Hãy nhớ: sức khỏe là tài sản quý giá nhất. Việc cân bằng giữa công việc và cuộc sống không chỉ là cần thiết – mà còn là một khoản đầu tư khôn ngoan cho tương lai.
