Audio Podcasts
Đột quỵ vì chơi game không còn là trường hợp hiếm gặp mà đã trở thành lời cảnh tỉnh rõ ràng, đặc biệt trong giới trẻ. Nhiều trường hợp thương tâm đã được ghi nhận, khi các game thủ – kể cả thanh thiếu niên – đột ngột gục xuống ngay trước màn hình vì tai biến mạch máu não. Đột quỵ xảy ra khi dòng máu nuôi não bị gián đoạn hoặc suy giảm nghiêm trọng, khiến tế bào não nhanh chóng tổn thương do thiếu oxy và dưỡng chất. Vấn đề không nằm ở bản thân trò chơi điện tử, mà là ở lối sống thiếu lành mạnh kéo dài: thức khuya, ngồi lâu, căng thẳng kéo dài, ít vận động và bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo của cơ thể.
1. Đột quỵ vì chơi game có phải không?
Đột quỵ vì chơi game là một hiện tượng có thật, từng được ghi nhận tại Việt Nam và nhiều quốc gia trên thế giới. Một nam sinh viên 20 tuổi ở Cần Thơ bị nhồi máu não ngay khi đang chơi game, hay trường hợp thiếu niên 15 tuổi ở Trung Quốc xuất huyết não sau một tháng chơi game liên tục và chỉ ngủ 2 tiếng mỗi ngày – là những ví dụ đáng báo động.
Dù trò chơi điện tử không phải là nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ, nhưng việc chơi game quá độ thường kéo theo một lối sống nguy hại: ngồi bất động nhiều giờ liền, thiếu ngủ, ăn uống thất thường, căng thẳng kéo dài và mất nước. Những yếu tố này âm thầm làm suy yếu hệ tim mạch, gây rối loạn tuần hoàn và tăng nguy cơ hình thành cục máu đông hoặc vỡ mạch máu não.
Nói cách khác, đột quỵ do chơi game là hậu quả của chuỗi hành vi thiếu điều độ kéo dài, và thường xảy ra khi cơ thể đã bị đẩy đến giới hạn. Đây là hồi chuông cảnh tỉnh cho giới trẻ – những người có thói quen thức khuya, lạm dụng thiết bị điện tử và bỏ quên sức khỏe vì đam mê.
2. Tại sao chơi game bị đột quỵ?
Chơi game không đúng cách có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ, do tác động đồng thời của các yếu tố sinh lý và thói quen thiếu lành mạnh.
Ngồi lâu làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông: đây là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến đột quỵ do lối sống ít vận động. Khi ngồi bất động trong nhiều giờ, đặc biệt với tư thế gò bó, tuần hoàn máu ở chân bị chậm lại. Điều này khiến máu dễ đông hơn, làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT) ở chi dưới. Cục máu đông này có thể trôi theo dòng máu lên phổi gây thuyên tắc phổi, hoặc lên não gây tắc mạch máu não, dẫn đến đột quỵ nhồi máu.
Căng thẳng thần kinh và huyết áp tăng vọt: Nhiều trò chơi, đặc biệt là game hành động hoặc đối kháng, khiến người chơi rơi vào trạng thái căng thẳng và hưng phấn kéo dài. Cơ thể phản ứng bằng cách tiết ra hormone stress như adrenaline và cortisol, khiến tim đập nhanh và huyết áp tăng cao đột ngột. Ở người có bệnh nền tim mạch, tăng huyết áp hoặc dị dạng mạch máu não, tình trạng này có thể gây co thắt mạch hoặc vỡ mạch máu yếu – dẫn đến đột quỵ xuất huyết não.
Thiếu ngủ và suy nhược cơ thể: Việc thức trắng đêm để “cày game” là thói quen khá phổ biến ở nhiều game thủ. Tuy nhiên, thiếu ngủ kéo dài khiến cơ thể không có thời gian nghỉ ngơi và phục hồi. Hệ thần kinh tự chủ bị rối loạn, ảnh hưởng đến nhịp tim và huyết áp. Khi cơ thể rơi vào trạng thái suy nhược, khả năng điều hòa các chức năng sống bị suy giảm, làm tăng gánh nặng cho tim mạch và khiến các nguy cơ tiềm ẩn – như đột quỵ vì ngủ muộn – dễ dàng bùng phát.
Mất nước và dinh dưỡng kém: Vì quá tập trung vào trò chơi, nhiều người quên uống nước hoặc bỏ bữa. Mất nước làm máu trở nên đặc hơn, tăng nguy cơ đông máu. Đồng thời, dinh dưỡng không đầy đủ làm cơ thể thiếu năng lượng và các vi chất cần thiết để duy trì hoạt động ổn định của các cơ quan, bao gồm cả não bộ và tim.
3. Đối tượng nguy cơ cao bị đột quỵ vì chơi game
Mặc dù bất kỳ ai có lối sống thiếu lành mạnh cũng có thể đối mặt với nguy cơ đột quỵ, nhưng một số nhóm người đặc biệt dễ bị ảnh hưởng hơn khi chơi game quá mức:
- Game thủ trẻ tuổi có lối sống tiêu cực: Đây là nhóm đáng báo động nhất. Nhiều người trẻ (trong độ tuổi từ 11 đến 40) thường chủ quan, nghĩ rằng đột quỵ chỉ xảy ra với người lớn tuổi. Thực tế, chính thói quen chơi game kéo dài nhiều giờ liền, thức khuya triền miên, thiếu ngủ, ăn uống thất thường và lối sống ít vận động đã khiến họ trở thành “ứng viên” tiềm ẩn cho nguy cơ đột quỵ, dù còn rất trẻ.
- Người có bệnh lý nền tiềm ẩn: Những người có sẵn các bệnh lý như tăng huyết áp, tiểu đường, tim mạch, rối loạn mỡ máu hoặc béo phì thuộc nhóm nguy cơ cao. Khi chơi game quá mức, các yếu tố như thiếu ngủ, căng thẳng và ngồi lâu có thể làm trầm trọng thêm các bệnh nền này, trở thành tác nhân kích hoạt đột quỵ. Đặc biệt nguy hiểm là những người có dị dạng mạch máu não bẩm sinh (AVM) nhưng chưa được phát hiện. Sự phấn khích và áp lực khi chơi game có thể làm mạch máu bất thường này vỡ ra, gây đột quỵ xuất huyết não.
- Người có lối sống tĩnh tại nói chung: Không chỉ game thủ, mà cả nhân viên văn phòng hay bất kỳ ai ngồi một chỗ quá 8 tiếng mỗi ngày đều đối mặt với nguy cơ tương tự (theo nghiên cứu PURE đăng trên JAMA Cardiology 2022). Việc chơi game chỉ làm trầm trọng thêm lối sống ít vận động, khiến nguy cơ đột quỵ tăng cao nếu không có biện pháp điều chỉnh kịp thời.
- Người có thói quen sinh hoạt không điều độ: Những người vừa chơi game vừa thường xuyên hút thuốc, uống rượu bia hoặc sử dụng chất kích thích sẽ đối mặt với nguy cơ đột quỵ cao gấp nhiều lần. Các chất này không chỉ làm tổn thương thành mạch máu mà còn gây rối loạn huyết áp, từ đó làm tăng nguy cơ xảy ra các biến cố nghiêm trọng như đột quỵ – đặc biệt khi kết hợp với thiếu ngủ, căng thẳng và ít vận động.
4. Biểu hiện bị đột quỵ vì chơi game
Đột quỵ do chơi game thường xảy ra một cách đột ngột và việc nhận biết sớm các dấu hiệu là vô cùng quan trọng để can thiệp kịp thời. Quy tắc F.A.S.T là phương pháp đơn giản và hiệu quả được nhiều tổ chức y tế trên thế giới khuyến nghị áp dụng:
- F – Mặt méo lệch: Khi yêu cầu người đó cười, cần quan sát xem một bên mặt có bị xệ xuống hoặc nụ cười có không đều hay không.
- A – Yếu tay: Yêu cầu giơ cả hai tay lên, nếu một tay không thể giữ được hoặc rơi xuống, đó là dấu hiệu cảnh báo.
- S – Khó nói: Đề nghị lặp lại một câu đơn giản, nếu lời nói bị ngọng, lắp bắp hoặc khó hiểu, cần lưu ý.
- T – Thời gian gọi cấp cứu: Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu nào trên, cần gọi cấp cứu ngay lập tức vì mỗi phút trôi qua đều rất quý giá.
Ngoài ra, một số triệu chứng khác cũng cần được chú ý như tê hoặc yếu một bên mặt, tay hoặc chân; lú lẫn, mất phương hướng đột ngột; rối loạn thị giác như nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực; chóng mặt, mất thăng bằng, đi lại khó khăn; và đau đầu dữ dội kèm theo nôn mửa.
Nếu đang chơi game hoặc ở gần người có những biểu hiện này, tuyệt đối không được chần chừ. Hành động nhanh chóng có thể cứu sống mạng người và hạn chế tối đa các di chứng nghiêm trọng.
5. Cách làm giảm nguy cơ đột quỵ cho người chơi game
Chơi game để giải trí là nhu cầu chính đáng, nhưng cần có giới hạn để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe. Việc áp dụng những biện pháp sau sẽ giúp cân bằng giữa đam mê và sự an toàn:
- Quản lý thời gian chơi hợp lý: Đặt giới hạn: Không nên chơi game liên tục quá 2-3 giờ mỗi lần. Nghỉ giải lao thường xuyên: Cứ sau mỗi 30-60 phút, hãy đứng dậy, đi lại, vươn vai và thực hiện các động tác giãn cơ nhẹ nhàng trong 5-10 phút để cải thiện lưu thông máu.
- Tăng cường vận động thể chất: Ngoài thời gian chơi game, hãy dành ít nhất 150 phút mỗi tuần cho các hoạt động thể chất cường độ vừa phải như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội. Vận động giúp cải thiện sức khỏe tim mạch, kiểm soát cân nặng và giảm huyết áp.
- Đảm bảo dinh dưỡng và đủ nước: Uống đủ nước: Luôn để một chai nước bên cạnh và uống thường xuyên, ngay cả khi không cảm thấy khát, để tránh máu bị cô đặc. Ăn uống lành mạnh: Hạn chế đồ ăn nhanh, nhiều dầu mỡ, đồ ngọt. Tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và protein lành mạnh. Không bỏ bữa.
- Ưu tiên giấc ngủ chất lượng: Ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi đêm. Tránh thức trắng đêm để chơi game. Một giấc ngủ ngon sẽ giúp cơ thể và não bộ phục hồi, điều hòa huyết áp và giảm căng thẳng.
- Khám sức khỏe định kỳ: Nếu là một game thủ thường xuyên hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, hãy đi khám sức khỏe định kỳ để tầm soát các yếu tố nguy cơ đột quỵ như huyết áp, mỡ máu, đường huyết.
6. Tác hại của việc chơi game liên tục đến sức khỏe người chơi
Ngoài nguy cơ đột quỵ, việc chơi game liên tục trong thời gian dài còn gây ra hàng loạt vấn đề sức khỏe khác, ảnh hưởng toàn diện đến cả thể chất và tinh thần.
Về sức khỏe thể chất:
- Cơ xương khớp: Viêm gân, hội chứng ống cổ tay, đau mỏi vai gáy, đau lưng mãn tính, thoái hóa cột sống do ngồi sai tư thế trong thời gian dài.
- Thị lực: Mỏi mắt, khô mắt, cận thị, suy giảm thị lực do tiếp xúc với màn hình quá lâu.
- Tim mạch: Tăng nguy cơ béo phì, cao huyết áp, rối loạn mỡ máu.
- Tiêu hóa: Rối loạn tiêu hóa, đau dạ dày do ăn uống không điều độ, bỏ bữa.
Về sức khỏe tinh thần:
- Nghiện game: WHO đã công nhận nghiện game là một rối loạn tâm thần. Người nghiện mất kiểm soát hành vi chơi, ưu tiên game hơn mọi thứ khác.
- Rối loạn cảm xúc: Dễ cáu gắt, lo âu, trầm cảm, cảm giác cô đơn, khó hòa nhập với xã hội thực.
- Rối loạn giấc ngủ: Mất ngủ, ngủ không sâu giấc, đảo lộn đồng hồ sinh học.
- Suy giảm nhận thức: Giảm khả năng tập trung, suy giảm trí nhớ và khả năng giải quyết vấn đề trong cuộc sống thực.
Những tác hại này không chỉ làm giảm chất lượng cuộc sống mà còn cộng hưởng, làm tăng thêm nguy cơ dẫn đến các biến cố sức khỏe nghiêm trọng như đột quỵ.
7. Phòng ngừa đột quỵ do chơi game
Phòng ngừa đột quỵ cho người chơi game đòi hỏi một chiến lược toàn diện, tập trung vào việc xây dựng lối sống lành mạnh và nhận thức đúng đắn về các rủi ro.
Tạo một môi trường chơi game lành mạnh:
- Bố trí không gian hợp lý: Sử dụng ghế công thái học (ergonomic) để hỗ trợ lưng và cột sống. Đảm bảo màn hình ngang tầm mắt để tránh cúi gằm cổ. Không gian cần đủ ánh sáng và thông thoáng.
- Thiết lập nhắc nhở: Sử dụng đồng hồ báo thức hoặc các ứng dụng trên máy tính để nhắc nhở nghỉ giải lao sau mỗi giờ chơi.
Nâng cao nhận thức và tự kiểm soát:
- Hãy trung thực với bản thân về thời gian dành cho game. Nhận biết các dấu hiệu sớm của việc chơi game quá độ như bỏ bê công việc, học tập, các mối quan hệ xã hội.
- Hãy xem game là một hình thức giải trí, không phải là toàn bộ cuộc sống. Tìm kiếm và duy trì các sở thích khác như đọc sách, chơi thể thao, gặp gỡ bạn bè.
Vai trò của gia đình và xã hội:
- Đối với người chơi ở độ tuổi vị thành niên, cha mẹ cần quan tâm, giám sát và thỏa thuận về thời gian chơi game hợp lý.
- Khuyến khích các hoạt động chung của gia đình để giảm thời gian trẻ em và thanh thiếu niên ngồi trước màn hình. Giáo dục cho con cái về những tác hại của việc chơi game liên tục một cách cởi mở và không phán xét.
8. Cường độ chơi game được khuyến cáo an toàn
Không có một con số “an toàn tuyệt đối” cho thời gian chơi game áp dụng chung cho tất cả mọi người, vì điều này còn phụ thuộc vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe và lối sống hàng ngày. Tuy vậy, dựa theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH) và các hiệp hội chuyên khoa, có thể đưa ra một số hướng dẫn chung về thời lượng chơi game được coi là hợp lý và an toàn.
- Thời gian mỗi phiên chơi: Không nên ngồi chơi liên tục quá 2 giờ.
- Tổng thời gian trong ngày: Các chuyên gia y tế cảnh báo rằng việc dành hơn 180 phút (3 giờ) mỗi ngày cho các hoạt động tĩnh tại trước màn hình (bao gồm cả chơi game) sẽ bắt đầu gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. Cố gắng giữ tổng thời gian chơi game dưới mức này.
- Ngưỡng nguy hiểm: Ngồi liên tục hơn 8 giờ mỗi ngày (bao gồm cả làm việc và chơi game) làm tăng đáng kể nguy cơ mắc các bệnh tim mạch và đột quỵ.
- Tần suất nghỉ giải lao: Bắt buộc phải nghỉ ngơi 5-10 phút sau mỗi 60 phút chơi. Đây là quy tắc quan trọng nhất. Trong thời gian nghỉ, hãy đứng dậy, đi lại, uống nước và nhìn ra xa để mắt được thư giãn.
Điều quan trọng không chỉ nằm ở tổng số giờ chơi game, mà là cách phân bổ thời gian và những hoạt động xen kẽ. Một người chơi 3 giờ mỗi ngày nhưng chia nhỏ thành nhiều phiên ngắn, kèm theo vận động nhẹ nhàng và nghỉ ngơi hợp lý, sẽ có sức khỏe tốt hơn nhiều so với người ngồi chơi liền mạch 3 giờ không nghỉ. Cách cân bằng mới là yếu tố quyết định.
=> Xem thêm: Tắm khuya gây đột quỵ vì sao tắm muộn làm tăng nguy cơ đột quỵ
Câu hỏi thường gặp về đột quỵ vì chơi game
1. Đột quỵ vì chơi game là thật hay chỉ là tin đồn?
Là thật. Đã có nhiều trường hợp được y khoa ghi nhận trên toàn thế giới, kể cả ở những người rất trẻ. Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng chơi game không phải nguyên nhân trực tiếp, mà là yếu tố kích hoạt thông qua việc thúc đẩy một lối sống không lành mạnh (ngồi lâu, thiếu ngủ, stress), dẫn đến các biến cố tim mạch và não bộ.
2. Có cách nào giảm nguy cơ đột quỵ khi vẫn muốn chơi game giải trí không?
Chắc chắn có thể chơi game mà vẫn bảo vệ được sức khỏe – điều quan trọng nằm ở sự điều độ và cân bằng. Có thể giảm nguy cơ bằng cách giới hạn mỗi lần chơi không quá 2 giờ, nghỉ giải lao 5–10 phút sau mỗi giờ để vận động và thư giãn cơ thể. Đồng thời, cần duy trì thói quen ngủ đủ 7–8 tiếng mỗi đêm, uống đủ nước, ăn uống lành mạnh và tập thể dục đều đặn. Những điều nhỏ này chính là nền tảng giúp bản thân tận hưởng đam mê một cách an toàn và bền vững.
3. Có phải chỉ game hành động mới gây nguy cơ đột quỵ?
Không hẳn. Mặc dù game hành động có thể gây căng thẳng và tăng huyết áp đột ngột, nhưng nguy cơ chính của đột quỵ liên quan đến game lại đến từ yếu tố ngồi lâu bất động. Bất kỳ thể loại game nào khiến người chơi ngồi một chỗ trong nhiều giờ liền (game chiến thuật, game nhập vai, game giải đố…) đều tiềm ẩn nguy cơ hình thành cục máu đông. Do đó, mọi game thủ, không phân biệt thể loại game yêu thích, đều cần tuân thủ các nguyên tắc phòng ngừa.
Đột quỵ vì chơi game là một thực tế đáng lo ngại, phản ánh mặt trái của lối sống hiện đại thiếu vận động. Vấn đề không nằm ở bản thân trò chơi, mà ở những thói quen đi kèm: ngồi lì hàng giờ, thiếu ngủ, dinh dưỡng kém và căng thẳng kéo dài. Để niềm vui không biến thành bi kịch, mỗi game thủ cần trở thành người chơi thông minh – biết dừng đúng lúc, nghỉ ngơi hợp lý và ưu tiên cho sức khỏe. Phòng ngừa đột quỵ do chơi game hoàn toàn nằm trong tầm tay: hãy giới hạn thời gian chơi, tăng cường vận động, ngủ đủ giấc và lắng nghe cơ thể mình.
