Audio Podcasts
Đột quỵ méo miệng là một trong những dấu hiệu cảnh báo rõ ràng nhất của cơn tai biến mạch máu não, điều này có thể đe dọa tính mạng và để lại di chứng nặng nề. Khi các cơ trên mặt đột ngột yếu đi, khiến một bên mặt bị xệ xuống và miệng méo lệch, đó là lúc não bộ đang phát tín hiệu cầu cứu. Hiểu rõ nguyên nhân, cách nhận biết, sơ cứu kịp thời và các phương pháp điều trị không chỉ giúp cứu sống bệnh nhân mà còn tối ưu hóa cơ hội phục hồi chức năng.
1. Tại sao người bị đột quỵ thường méo miệng?
Đột quỵ méo miệng là một trong những dấu hiệu đặc trưng của đột quỵ, có thể xuất hiện trước như một triệu chứng cảnh báo hoặc sau như một di chứng để lại. Hiện tượng này xảy ra khi vùng não điều khiển vận động cơ mặt bị tổn thương do thiếu máu nuôi hoặc xuất huyết, làm gián đoạn khả năng truyền tín hiệu từ não đến các cơ mặt.
Dây thần kinh số VII (dây thần kinh mặt) chịu trách nhiệm điều khiển các biểu cảm như cười, chu môi, nhăn trán. Khi vùng não kiểm soát vận động mặt bị ảnh hưởng, tín hiệu bị gián đoạn khiến các cơ mặt bên đối diện vùng tổn thương yếu hoặc liệt, làm miệng bị kéo lệch sang một bên. Đây được gọi là liệt dây thần kinh VII trung ương, thường chỉ ảnh hưởng 1/4 phần dưới khuôn mặt. Người bệnh vẫn có thể nhăn trán hoặc nhắm mắt, khác với liệt dây thần kinh mặt ngoại biên (liệt Bell) gây liệt 1/2 mặt.
Tóm lại, méo miệng do đột quỵ có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm cần cấp cứu ngay, hoặc là di chứng lâu dài nếu tế bào não đã tổn thương nặng. Việc nhận biết và phân biệt đúng nguyên nhân là rất quan trọng để can thiệp kịp thời và hạn chế biến chứng.
2. Triệu chứng méo miệng trong đột quỵ
Các triệu chứng méo miệng trong đột quỵ thường xuất hiện đột ngột và có thể được quan sát một cách rõ ràng. Có thể yêu cầu người nghi ngờ bị đột quỵ thực hiện một vài động tác đơn giản như cười hoặc nhe răng để các dấu hiệu trở nên rõ rệt hơn.
Các dấu hiệu nhận biết cụ thể bao gồm:
- Mặt mất cân đối rõ rệt: Đây là dấu hiệu dễ thấy nhất. Một bên mặt, đặc biệt là khóe miệng, bị xệ xuống, khiến nụ cười trở nên méo mó, lệch hẳn về một bên. Nhân trung (đường rãnh giữa mũi và môi trên) cũng bị lệch sang bên không bị liệt.
- Khó khăn khi thực hiện các cử động mặt: Người bệnh không thể hoặc rất khó để chu môi, phồng má, hoặc huýt sáo. Khi cố gắng phồng má, không khí sẽ thoát ra từ bên miệng bị liệt.
- Chảy nước miếng không kiểm soát: Do các cơ quanh miệng bị yếu đi, bệnh nhân không thể khép chặt miệng, dẫn đến việc nước bọt hoặc thức ăn, nước uống bị chảy ra ngoài từ bên bị liệt.
- Nói khó, nói ngọng: Sự yếu liệt của cơ môi và má ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát âm, khiến lời nói trở nên không rõ ràng, ngọng nghịu.
- Mất nếp nhăn tự nhiên: Nếp nhăn ở rãnh mũi-má bên phía mặt bị liệt có thể mờ đi hoặc biến mất hoàn toàn, làm cho khuôn mặt trông “phẳng” hơn so với bên còn lại.
- Mắt không nhắm kín (ít gặp hơn trong đột quỵ): Trong một số trường hợp, mắt ở bên mặt bị liệt có thể không nhắm kín hoàn toàn. Đây là dấu hiệu đặc trưng điển hình của liệt VII ngoại biên.
Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, đặc biệt nếu chúng xuất hiện đột ngột và đi kèm với các triệu chứng khác như yếu tay chân hoặc khó nói, cần hành động ngay lập tức vì đây rất có thể là một cơn đột quỵ.
3. Sơ cứu khi thấy người bị méo miệng do đột quỵ
Dưới đây là các hướng dẫn cần thiết và biện pháp sơ cấp cứu đúng chuẩn khi phát hiện người gặp đột quỵ, đặc biệt là các triệu chứng liên quan đến méo miệng:
- Liên hệ cấp cứu ngay lập tức: Gọi số điện thoại cấp cứu hoặc cơ sở y tế gần nhất để nhận được sự giúp đỡ chuyên nghiệp trong thời gian sớm nhất.
- Đảm bảo an toàn cho người bệnh: Giữ cho người bệnh không bị ngã hoặc chấn thương thêm, tránh di chuyển họ khỏi chỗ hiện tại trừ khi môi trường nguy hiểm.
- Theo dõi các triệu chứng của đột quỵ: Ghi nhận các dấu hiệu như chóng mặt, co giật, nôn ói, rối loạn trí nhớ, mất thăng bằng hoặc rõ ràng hơn là méo miệng để cung cấp chính xác cho nhân viên y tế.
- Không cho ăn hoặc uống bất kỳ thứ gì: Tránh cung cấp thực phẩm, nước uống hoặc thuốc vì có thể gây tắc nghẽn đường thở hoặc làm tình trạng tồi tệ hơn.
- Tránh các biện pháp dân gian chưa được xác nhận hợp lý: Không tự ý thực hiện các phương pháp như châm cứu, bấm huyệt, cạo gió hay các biện pháp truyền miệng khác cho đến khi có sự hướng dẫn từ bác sĩ hoặc nhân viên y tế chuyên nghiệp.
Chẩn đoán và xử lý kịp thời là yếu tố then chốt giúp giảm thiểu tổn thương não và nâng cao khả năng phục hồi sau đột quỵ. Hãy luôn giữ bình tĩnh và hành động nhanh chóng để bảo vệ sức khỏe của người thân yêu.
4. Điều trị người bị méo miệng trong đột quỵ
Quá trình điều trị méo miệng trong đột quỵ là một quy trình đa giai đoạn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên khoa. Mục tiêu không chỉ là giải quyết triệu chứng méo miệng mà quan trọng hơn là điều trị tận gốc nguyên nhân gây ra đột quỵ để cứu sống bệnh nhân và ngăn ngừa tái phát.
Giai đoạn 1: Điều trị cấp cứu đột quỵ
Đây là giai đoạn khẩn cấp, tập trung vào việc tái thông dòng máu lên não hoặc kiểm soát chảy máu.
- Đối với đột quỵ nhồi máu não (do tắc mạch): Nếu bệnh nhân đến bệnh viện trong “thời gian vàng” (thường là 3 – 4.5 giờ), bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc tiêu sợi huyết (rTPA) qua đường tĩnh mạch. Thuốc này có tác dụng làm tan cục máu đông, khôi phục dòng máu đến não. Trong một số trường hợp, bệnh nhân có thể được can thiệp lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học, một thủ thuật đưa ống thông qua mạch máu để kéo cục máu đông ra ngoài, có thể thực hiện trong vòng 6 đến 24 giờ.
- Đối với đột quỵ xuất huyết não (do vỡ mạch máu): Mục tiêu chính là kiểm soát huyết áp, giảm áp lực nội sọ và ngăn ngừa chảy máu thêm. Tùy vào vị trí và kích thước khối máu tụ, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật để loại bỏ khối máu và sửa chữa mạch máu bị vỡ.
Giai đoạn 2: Phục hồi chức năng và điều trị di chứng méo miệng
Sau khi tình trạng cấp cứu đã ổn định, quá trình phục hồi chức năng bắt đầu, tập trung vào việc cải thiện di chứng méo miệng và các chức năng khác.
- Vật lý trị liệu: Các chuyên gia sẽ hướng dẫn bệnh nhân thực hiện các bài tập chuyên biệt cho cơ mặt như cười, chu môi, phồng má, nhếch mép. Các bài tập này giúp kích thích thần kinh, tăng cường sức mạnh và sự phối hợp của các cơ bị yếu.
- Ngôn ngữ trị liệu: Nếu méo miệng đi kèm với khó nói, chuyên gia ngôn ngữ trị liệu sẽ giúp bệnh nhân luyện tập lại khả năng phát âm, kiểm soát cơ miệng và lưỡi để cải thiện sự rõ ràng của lời nói.
- Điều trị bằng thuốc: Bác sĩ có thể kê đơn các loại thuốc hỗ trợ như vitamin nhóm B (đặc biệt là B12) để tăng cường tái tạo thần kinh và các thuốc giúp cải thiện tuần hoàn não.
5. Biến chứng méo miệng trong đột quỵ có thể phục hồi không?
Câu trả lời là có, biến chứng méo miệng trong đột quỵ hoàn toàn có khả năng phục hồi, tuy nhiên mức độ và thời gian phục hồi phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố. Đòi hỏi sự kiên trì của cả bệnh nhân và gia đình, cùng với sự hỗ trợ chuyên môn từ đội ngũ y tế.
Các yếu tố chính ảnh hưởng đến khả năng phục hồi:
- Mức độ tổn thương não: Đây là yếu tố quan trọng nhất. Nếu vùng não bị tổn thương nhỏ và được cấp cứu kịp thời, khả năng phục hồi hoàn toàn sẽ rất cao. Ngược lại, tổn thương não rộng có thể để lại di chứng vĩnh viễn.
- Thời gian được cấp cứu: Bệnh nhân được điều trị trong “thời gian vàng” có tiên lượng phục hồi tốt hơn đáng kể so với những người bị trì hoãn.
- Tuổi tác và sức khỏe nền: Người trẻ tuổi và không có nhiều bệnh nền (như tiểu đường, bệnh tim) thường có khả năng phục hồi nhanh và tốt hơn.
- Sự tuân thủ và kiên trì trong phục hồi chức năng: Việc tập luyện đều đặn và tích cực theo hướng dẫn của chuyên gia là chìa khóa để tối ưu hóa kết quả. Sự hỗ trợ, động viên từ gia đình cũng đóng vai trò vô cùng quan trọng.
Giai đoạn phục hồi mạnh mẽ nhất thường diễn ra trong 3-6 tháng đầu tiên sau đột quỵ, khi não bộ có khả năng tự tái cấu trúc mạnh mẽ nhất (tính mềm dẻo thần kinh).
Sau 6 tháng, quá trình phục hồi có thể chậm lại nhưng không có nghĩa là dừng lại. Nhiều bệnh nhân vẫn tiếp tục cải thiện chức năng trong nhiều năm sau đó nếu kiên trì tập luyện. Do đó, không bao giờ là quá muộn để bắt đầu quá trình phục hồi.
6. Ngoài méo miệng còn có dấu hiệu nào để nhận biết đột quỵ không?
Méo miệng là một trong những triệu chứng thường gặp và dễ nhận biết nhất khi xảy ra đột quỵ. Tình trạng này xuất hiện khi một bên cơ mặt bị yếu hoặc liệt do tổn thương vùng não kiểm soát vận động. Người bệnh có thể bị lệch miệng khi nói hoặc cười, nụ cười mất đối xứng rõ rệt, một bên mặt xệ xuống, rãnh mũi – má mờ hoặc biến mất.
Ngoài méo miệng, đột quỵ thường kèm theo nhiều triệu chứng thần kinh khởi phát đột ngột, bao gồm:
- Yếu hoặc liệt nửa người: Người bệnh có thể không cử động được một bên tay hoặc chân, hoặc cảm thấy yếu, tê bì, mất cảm giác.
- Khó nói hoặc nói ngọng: Gặp khó khăn trong phát âm, nói lắp, nói không rõ chữ, hoặc không thể diễn đạt thành câu.
- Rối loạn thị giác: Nhìn đôi, nhìn mờ, mất thị lực tạm thời ở một bên mắt.
- Đau đầu dữ dội: Xuất hiện đột ngột, không rõ nguyên nhân, đôi khi kèm theo nôn ói.
- Chóng mặt, mất thăng bằng: Mất khả năng đứng vững, đi loạng choạng hoặc té ngã mà không có lý do rõ ràng.
- Mất ý thức hoặc lú lẫn: Có thể ngất xỉu, rối loạn trí nhớ ngắn hạn, phản ứng chậm chạp.
- Co giật: Trong một số trường hợp, người bệnh có thể lên cơn co giật giống động kinh. Tuy nhiên, tình trạng này rất hiếm gặp.
=> Mời ông bà xem thêm dấu hiệu nhận biết đột quỵ giúp phát hiện nhanh để cấp cứu kịp thời:
- Lưỡi tụt ra sau do đột quỵ dấu hiệu dễ gây nghẹt thở, cần xử trí khẩn cấp
- Đột quỵ sùi bọt mép biểu hiện cho thấy tình trạng đang rất nguy hiểm
Méo miệng trong đột quỵ là dấu hiệu điển hình cảnh báo tình trạng tổn thương cấp tính tại não, cần được nhận biết và xử lý càng sớm càng tốt. Việc phát hiện triệu chứng kịp thời, tiến hành sơ cứu đúng cách và đưa người bệnh đến cơ sở y tế trong thời gian sớm nhất có thể cứu sống và giảm thiểu tối đa di chứng. Sau điều trị, quá trình phục hồi chức năng cho người bệnh đóng vai trò quan trọng trong việc lấy lại khả năng vận động, ngôn ngữ và cải thiện chất lượng cuộc sống. Chủ động trang bị kiến thức về nhận biết đột quỵ, cách sơ cứu và phương pháp phục hồi là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân và những người thân yêu khỏi những hậu quả nặng nề của căn bệnh nguy hiểm này.
