Audio Podcasts
Đột quỵ và chảy máu mũi là cụm từ nhiều người tìm kiếm khi thấy người thân bị chảy máu ở mũi kèm theo các dấu hiệu bất thường như chóng mặt, yếu liệt tay chân hoặc nói khó. Trên thực tế, chảy máu cam là hiện tượng phổ biến và thường không nguy hiểm, trong khi đột quỵ lại là vấn đề nguy hiểm liên quan đến mạch máu não, có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề. Dù chảy máu mũi không phải là triệu chứng đặc trưng của đột quỵ nhưng mối liên hệ gián tiếp giữa hai tình trạng này lại xuất phát từ tăng huyết áp — yếu tố nguy cơ hàng đầu của cả hai. Khi huyết áp tăng quá cao, các mạch máu nhỏ dễ bị vỡ, dẫn đến chảy máu mũi; trong trường hợp nghiêm trọng hơn, điểm vỡ có thể là mạch máu trong não, gây đột quỵ xuất huyết. Vì vậy, chảy máu mũi ở người tăng huyết áp là dấu hiệu cảnh báo cần đặc biệt chú ý, tuyệt đối không nên xem nhẹ.
1. Chảy máu mũi có phải là dấu hiệu của đột quỵ không?
Theo các tài liệu y khoa, chảy máu mũi không phải là triệu chứng đặc trưng hay trực tiếp của đột quỵ. Những dấu hiệu điển hình nhất để nhận biết sớm đột quỵ thường liên quan đến thần kinh, bao gồm: méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân, nói ngọng, nói khó hoặc không nói được. Khi thấy những biểu hiện này, cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay lập tức để tránh biến chứng nặng hoặc tử vong.
Tuy nhiên, giữa đột quỵ và chảy máu mũi vẫn tồn tại một mối liên hệ gián tiếp nhưng rất đáng lưu ý — đó là tăng huyết áp. Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây đột quỵ, đặc biệt là đột quỵ xuất huyết não, và cũng là nguyên nhân phổ biến dẫn đến chảy máu cam ở người trưởng thành, nhất là người cao tuổi.
Hình dung cơ thể như một hệ thống ống dẫn, khi huyết áp tăng quá cao, những đoạn “ống” yếu nhất — như các mao mạch nhỏ ở niêm mạc mũi (điểm mạch Kiesselbach) — rất dễ bị vỡ, làm mũi chảy máu. Đáng sợ hơn, nếu “điểm vỡ” nằm trong não, hậu quả sẽ là một cơn đột quỵ xuất huyết nghiêm trọng.
Vì vậy, chảy máu mũi dữ dội ở người bị tăng huyết áp có thể là dấu hiệu cảnh báo huyết áp đang vượt kiểm soát, tiềm ẩn nguy cơ gây đột quỵ hoặc tổn thương các cơ quan khác. Nói cách khác, đây không phải triệu chứng của đột quỵ, nhưng lại là lời cảnh báo sớm về một cơn đột quỵ có thể ập đến nếu không điều trị tăng huyết áp kịp thời.
2. Chảy máu mũi thế nào cảnh báo đột quỵ?
Nếu chỉ chảy máu mũi thì thường không phải là dấu hiệu của đột quỵ. Nhưng nếu xảy ra cùng lúc với huyết áp tăng cao hoặc các triệu chứng như méo miệng, tê tay chân, nói khó, đó có thể là dấu hiệu nguy hiểm. Vì vậy, đừng chỉ nhìn vào việc chảy máu mũi, mà hãy chú ý đến các dấu hiệu khác đi kèm để phát hiện sớm nguy cơ đột quỵ.
Các tình huống cần đặc biệt cảnh giác:
Chảy máu mũi kèm triệu chứng tăng huyết áp kịch phát: Đây là kịch bản phổ biến nhất cảnh báo nguy cơ. Nếu tình trạng này đi cùng với một hoặc nhiều triệu chứng sau, cần nghĩ ngay đến một cơn tăng huyết áp nguy hiểm có thể dẫn đến đột quỵ:
- Đau đầu dữ dội: Cơn đau thường đột ngột, có thể đau ở vùng gáy hoặc hai bên thái dương.
- Chóng mặt, hoa mắt, ù tai: Cảm giác mất thăng bằng, nhìn mờ hoặc thấy “ruồi bay” trước mắt.
- Tức ngực, khó thở: Cảm giác nặng ngực, hụt hơi không rõ nguyên nhân.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Mặt đỏ bừng, mệt mỏi bất thường.
Nếu tình trạng chảy máu mũi xảy ra đồng thời với các biểu hiện thần kinh như méo miệng, yếu tay chân hoặc rối loạn ngôn ngữ, đây là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ và cần cấp cứu ngay lập tức. Trong trường hợp này, chảy máu mũi chỉ là hiện tượng đi kèm, còn tổn thương tại não mới là mối nguy chính.
Cụ thể, người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như:
- Mặt xệ một bên, miệng méo, nụ cười không cân xứng.
- Tay hoặc chân yếu, tê bì, không thể nâng hai tay lên cao đồng đều.
- Nói ngọng, nói lắp, không nói được trọn câu, hoặc nói những từ vô nghĩa.
Chảy máu mũi do tăng huyết áp không phải là dấu hiệu đặc hiệu để nhận biết đột quỵ, nhưng đây có thể là một biểu hiện cảnh báo rằng huyết áp đang tăng cao mất kiểm soát – một yếu tố nguy cơ trực tiếp dẫn đến đột quỵ. Trong những trường hợp như vậy, đợt chảy máu thường có đặc điểm nặng hơn bình thường, bao gồm:
- Lượng máu nhiều, khó cầm: Máu chảy ồ ạt, kéo dài trên 20 phút dù đã sơ cứu đúng cách.
- Mũi chảy máu sau: Máu không chỉ chảy ra phía trước mà còn chảy ngược xuống thành sau họng, gây sặc, ho hoặc nôn ra máu.
- Có thể chảy cả hai bên mũi.
Nếu chảy máu mũi xảy ra đồng thời với các dấu hiệu thần kinh như méo miệng, yếu tay chân, rối loạn lời nói… cần nghĩ đến khả năng đột quỵ và đưa người bệnh đi cấp cứu ngay.
3. Phân biệt đột quỵ và chảy máu mũi thông thường
Việc phân biệt rõ ràng giữa một cơn đột quỵ và chảy máu mũi thông thường là cực kỳ quan trọng để có hướng xử trí đúng đắn.
Dưới đây là bảng so sánh chi tiết giúp phân biệt hai tình trạng này:
| Tiêu chí | Chứng chảy máu mũi thông thường | Bệnh đột quỵ (Tai biến mạch máu não) |
| Cơ quan bị ảnh hưởng | Mũi: Tổn thương các mao mạch nhỏ ở niêm mạc mũi. | Não: Tổn thương tế bào não do thiếu máu (nhồi máu não) hoặc chảy máu (xuất huyết não). |
| Nguyên nhân chính | Thường do các yếu tố tại chỗ: không khí khô, ngoáy mũi, chấn thương nhẹ, viêm mũi, dị ứng. | Tắc nghẽn (do cục máu đông) hoặc vỡ một mạch máu trong não. |
| Triệu chứng chính | Máu chảy ra từ một hoặc cả hai bên lỗ mũi. | Méo mặt, yếu liệt tay chân, rối loạn ngôn ngữ. |
| Ý thức | Người bệnh hoàn toàn tỉnh táo, chỉ cảm thấy khó chịu ở mũi. | Ý thức có thể thay đổi đột ngột: lú lẫn, lơ mơ, ngủ gà, hoặc hôn mê. |
| Triệu chứng thần kinh | Không có. Người bệnh vẫn đi lại, nói chuyện, và cử động bình thường. | Luôn có các dấu hiệu khác như: mất thăng bằng, chóng mặt dữ dội, giảm hoặc mất thị lực, đau đầu đột ngột và dữ dội. |
| Hướng xử trí | Sơ cứu tại nhà: Ngồi thẳng, đầu hơi cúi về phía trước, dùng tay bóp chặt hai cánh mũi trong 10-15 phút. | Gọi cấp cứu 115 ngay lập tức. Tuyệt đối không tự ý di chuyển, cạo gió, cho uống thuốc không rõ loại. |
Nếu một người chỉ bị chảy máu mũi mà không có bất kỳ dấu hiệu thần kinh nào khác, khả năng cao đó không phải là đột quỵ. Ngược lại, nếu có bất kỳ triệu chứng nào trong những biểu hiện đã kể trên, hãy gọi ngay cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện gần nhất càng sớm càng tốt, vì từng phút trôi qua có thể quyết định khả năng sống sót và phục hồi của họ.
4. Tại sao sau đột quỵ bị chảy máu mũi?
Nhiều người chăm sóc bệnh nhân thắc mắc tại sao người thân của họ lại bị chảy máu mũi sau khi đã trải qua một cơn đột quỵ. Đây không phải là một sự trùng hợp ngẫu nhiên mà thường xuất phát từ các nguyên nhân liên quan trực tiếp đến quá trình điều trị và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân.
Tác dụng phụ của thuốc điều trị:
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất.Trong phần lớn các trường hợp đột quỵ nhồi máu não, nguyên nhân là do cục máu đông hình thành và làm tắc nghẽn mạch máu não. Điều này khiến một phần não bị thiếu oxy đột ngột, dẫn đến tổn thương não. Và để ngăn ngừa tái phát cục máu đông, bác sĩ thường chỉ định bệnh nhân sử dụng các loại thuốc làm loãng máu, bao gồm:
- Thuốc chống kết tập tiểu cầu: Như Aspirin, Clopidogrel.
- Thuốc chống đông: Như Warfarin, Heparin, hoặc các thuốc chống đông thế hệ mới. Các loại thuốc này hoạt động bằng cách ngăn chặn quá trình hình thành cục máu đông, nhưng tác dụng phụ không mong muốn của chúng là làm tăng nguy cơ chảy máu trên toàn cơ thể. Các mạch máu nhỏ và mỏng manh ở niêm mạc mũi rất nhạy cảm với tác động này, khiến bệnh nhân dễ bị chảy máu mũi hơn chỉ với một tác động nhẹ như xì mũi hoặc thậm chí là tự phát.
Tăng huyết áp chưa được kiểm soát tốt:
Nguyên nhân gốc rễ gây ra đột quỵ – tăng huyết áp – có thể vẫn chưa được kiểm soát ổn định sau cơn đột quỵ đầu tiên. Khi huyết áp tiếp tục dao động mạnh hoặc duy trì ở mức cao kéo dài, nó sẽ gây áp lực lớn lên thành mạch máu toàn thân, bao gồm cả các mao mạch nhỏ trong niêm mạc mũi. Nếu thành mạch yếu hoặc đã bị tổn thương từ trước, áp lực này có thể khiến mạch máu vỡ ra và gây chảy máu mũi.
Trong trường hợp này, máu thường không chảy ồ ạt như chấn thương lớn, mà sẽ rỉ rả hoặc nhỏ giọt kéo dài, khó cầm nếu huyết áp vẫn chưa hạ.
Quan trọng hơn, tình trạng huyết áp không kiểm soát tốt không chỉ gây chảy máu mũi, mà còn làm tăng nguy cơ tái phát đột quỵ lần 2 – có thể nghiêm trọng hơn và khó hồi phục.
Tình trạng sức khỏe chung và các can thiệp y tế:
Bệnh nhân sau đột quỵ thường có sức khỏe suy yếu, nằm lâu một chỗ và có thể cần đến các hỗ trợ y tế.
- Khô niêm mạc mũi: Việc thở oxy qua ống thông mũi (cannula) trong thời gian dài có thể làm khô niêm mạc mũi, khiến nó trở nên giòn và dễ bị nứt nẻ, chảy máu mũi nhẹ, thường là máu đỏ tươi chảy nhỏ giọt từ một bên mũi..
- Suy giảm phản xạ: Sau đột quỵ, bệnh nhân có thể bị suy giảm các phản xạ như ho, hắt hơi hoặc cảm giác đau nhẹ. Điều này khiến máu hoặc dịch trong mũi không được đẩy ra ngoài, dễ gây ứ đọng và kích thích niêm mạc. Đồng thời, khi vệ sinh mũi, do thiếu phản xạ bảo vệ nên niêm mạc dễ bị tổn thương, dẫn đến chảy máu, nhất là khi mạch máu đã yếu hoặc khô.
5. Tình huống chảy máu mũi nên đến bệnh viện
Mặc dù phần lớn các trường hợp này có thể tự xử lý tại nhà, nhưng nhận biết được các tình huống nguy hiểm cần can thiệp y tế là vô cùng quan trọng để tránh các biến chứng nghiêm trọng. Nên đưa người bệnh đến bệnh viện hoặc gọi cấp cứu ngay lập tức trong các trường hợp sau:
Các dấu hiệu cấp cứu khẩn cấp:
- Chảy máu không ngừng: Máu tiếp tục chảy nhiều sau khi đã áp dụng biện pháp sơ cứu đúng cách (bóp chặt cánh mũi liên tục trong 20 phút).
- Chảy máu ồ ạt hoặc chảy xuống họng nhiều: Có thể gây tắc nghẽn đường thở hoặc hít sặc máu vào phổi.
- Kèm theo bất kỳ triệu chứng nào của đột quỵ hoặc triệu chứng của cơn tăng huyết áp kịch phát (đau đầu dữ dội, chóng mặt, đau ngực, khó thở).
- Người bệnh cảm thấy choáng váng, yếu lả, da xanh xao, vã mồ hôi: Đây là dấu hiệu của việc mất một lượng máu đáng kể.
- Mũi chảy máu sau một chấn thương mạnh vào đầu hoặc mặt: Có thể là dấu hiệu của một tổn thương sọ não nghiêm trọng.
- Người bệnh đang sử dụng thuốc chống đông máu: Những bệnh nhân này có nguy cơ chảy máu nghiêm trọng và khó cầm hơn nhiều.
- Tình trạng này tái phát nhiều lần: Dù lượng máu ít và tự cầm, việc chảy máu thường xuyên cần được bác sĩ Tai Mũi Họng kiểm tra để tìm nguyên nhân (polyp mũi, vẹo vách ngăn, hoặc các bệnh lý tiềm ẩn khác).
- Triệu chứng này xuất hiện ở người có bệnh nền: Người lớn tuổi có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, bệnh gan, thận, hoặc rối loạn đông máu cần được thăm khám kỹ lưỡng.
- Nghi ngờ có dị vật trong mũi (đặc biệt ở trẻ em).
=> Xem thêm: Dấu hiệu nhận biết tai biến mạch máu não giúp phát hiện sớm và xử trí kịp thời
Chảy máu mũi không phải là một triệu chứng trực tiếp của đột quỵ, nhưng nó có thể là một dấu hiệu cảnh báo rõ rệt về tình trạng tăng huyết áp không được kiểm soát – yếu tố nguy cơ hàng đầu của cả đột quỵ và mũi chảy máu nặng. Hiểu đúng sự khác biệt giữa đột quỵ và chảy máu mũi giúp tránh nhầm lẫn và chậm trễ trong cấp cứu.
