Đột quỵ khi đá bóng: Nguyên nhân, dấu hiệu, phòng ngừa

Audio Podcasts

Đột quỵ khi đá bóng không còn là chuyện hiếm. Nhiều trường hợp đau lòng đã xảy ra ngay trên sân cỏ, khiến người chơi gục ngã chỉ trong vài phút, thậm chí mất mạng dù đang thi đấu đầy hứng khởi. Đây là một tình huống y khoa cực kỳ nguy cấp, xảy ra khi dòng máu nuôi não bị tắc nghẽn hoặc gián đoạn đột ngột, khiến tế bào não tổn thương nghiêm trọng và khó hồi phục.

1. Vì sao đột quỵ khi đá bóng?

Đột quỵ khi đá bóng thường xảy ra bất ngờ, nhưng thực chất là kết quả của nhiều yếu tố nguy cơ tiềm ẩn kết hợp với việc vận động quá mức. Không phải cứ vận động mạnh là bị đột quỵ, mà là do cơ thể có sẵn những vấn đề sức khỏe mà người chơi không biết hoặc không kiểm soát tốt.

Các nguyên nhân gây đột quỵ khi chơi đá bóng có thể là

• Bệnh nền không được phát hiện: Nhiều người tưởng mình khỏe mạnh nhưng thật ra đang mang trong người những bệnh lý nguy hiểm, chẳng hạn như:
  • Dị dạng mạch máu não như phình động mạch hoặc thông động–tĩnh mạch (AVM): Các bất thường này có thể vỡ khi huyết áp tăng đột ngột lúc vận động mạnh, gây ra đột quỵ xuất huyết não.
  • Bệnh lý tim mạch như viêm cơ tim, bệnh cơ tim phì đại hoặc rung nhĩ (một loại rối loạn nhịp tim): Những bệnh này dễ hình thành cục máu đông trong tim, khi chơi bóng cục máu đông có thể trôi lên não và gây tắc mạch máu, dẫn đến đột quỵ nhồi máu não.
• Các yếu tố nguy cơ kinh điển của đột quỵ: Người có tăng huyết áp, tiểu đường, mỡ máu cao mà không điều trị ổn định thì thành mạch sẽ yếu hoặc xơ vữa theo thời gian. Khi chơi thể thao cường độ cao, các mạch máu dễ bị tổn thương hoặc tắc nghẽn, gây ra đột quỵ.
• Vận động quá sức: Khi đá bóng với cường độ cao, cơ thể cần nhiều oxy và máu hơn bình thường. Tim và mạch máu phải hoạt động mạnh hơn. Nếu vượt quá giới hạn chịu đựng, có thể dẫn đến huyết áp tăng vọt, rối loạn nhịp tim hoặc giảm máu lên não.
• Thời điểm và điều kiện thời tiết: Chơi bóng vào buổi sáng sớm hoặc khi thời tiết lạnh khiến huyết áp tăng cao hơn bình thường và máu trở nên đặc hơn. Đây là thời điểm dễ xảy ra cơn đột quỵ.
• Mất nước và rối loạn điện giải: Ra mồ hôi nhiều mà không bù đủ nước và khoáng chất sẽ làm máu đặc lại, tăng nguy cơ hình thành cục máu đông – một nguyên nhân dẫn đến tắc mạch máu não.

Phân biệt đột quỵ với kiệt sức khi chơi đá bóng

Trên sân cỏ, các triệu chứng ban đầu của đột quỵ có thể bị nhầm lẫn với tình trạng kiệt sức thông thường. Tuy nhiên, việc phân biệt chúng là cực kỳ quan trọng để có hành động cấp cứu kịp thời.

Tiêu chí	Kiệt sức do thể thao	Đột quỵ
Bản chất	Là tình trạng cơ thể quá tải do mất nước, mất điện giải và cạn kiệt năng lượng. Không có tổn thương não trực tiếp.	Là một tình trạng y khoa khẩn cấp do gián đoạn nguồn cung cấp máu lên não, gây tổn thương tế bào não.
Triệu chứng chính	– Mệt mỏi toàn thân, uể oải.- Đổ mồ hôi rất nhiều, da ẩm và lạnh.- Chuột rút, đau cơ.- Chóng mặt nhẹ, buồn nôn.- Cảm giác khát nước dữ dội.	– Xuất hiện đột ngột và khu trú ở một bên cơ thể.- Yếu liệt hoặc tê bì mặt, tay, chân (thường ở một bên).- Méo miệng, nói ngọng, nói khó.- Mất thị lực đột ngột, nhìn mờ, nhìn đôi.- Đau đầu dữ dội, chưa từng có.- Mất thăng bằng, đi lại khó khăn.
Mức độ ý thức	Người bệnh thường vẫn tỉnh táo, có thể giao tiếp dù mệt mỏi.	Ý thức có thể giảm sút nhanh chóng, từ lú lẫn đến bất tỉnh, hôn mê.
Phục hồi	Thường cải thiện nhanh chóng sau khi nghỉ ngơi, làm mát và bù nước, điện giải.	Không tự phục hồi. Cần can thiệp y tế khẩn cấp để cứu sống và giảm thiểu di chứng.

2. Triệu chứng đột quỵ khi đá bóng

Khi đang chơi bóng đá, đột quỵ có thể xảy ra bất ngờ, không có dấu hiệu báo trước rõ ràng. 

Biểu hiện thường gặp khi một người bị đột quỵ ngay trên sân:

• Mặt lệch bất thường, một bên yếu hoặc không cử động được: Người bị đột quỵ có thể đột ngột bị xệ một bên mặt. Miệng bị kéo lệch sang một bên, mắt cùng bên có thể nhắm không kín. Khi được yêu cầu cười hoặc nói, sự lệch lạc càng rõ. Đây là biểu hiện liệt dây thần kinh mặt do tổn thương vùng não điều khiển vận động khuôn mặt.
• Tay chân yếu hoặc không nhấc lên được một bên: Một tay hoặc chân của người bệnh bỗng dưng không còn sức, yếu hẳn hoặc không thể cử động. Khi giơ cả hai tay lên, một bên sẽ rơi xuống. Kèm theo đó có thể là cảm giác tê bì, nửa người như bị tê liệt. Đây là dấu hiệu liệt nửa người – triệu chứng điển hình của đột quỵ não.
• Khó nói hoặc không hiểu lời người khác: Bệnh nhân có thể bỗng dưng nói ngọng, nói khó nghe, nói lắp hoặc không thể diễn đạt ý muốn nói. Một số người nghe không hiểu lời đối thoại dù còn tỉnh táo. Đây là tình trạng rối loạn ngôn ngữ do tổn thương vùng ngôn ngữ ở bán cầu não.
• Cơn đau đầu dữ dội, đột ngột xuất hiện: Người bệnh có thể than đau đầu cực kỳ dữ dội, đau bất ngờ như bị đánh mạnh vào đầu, không giống các cơn đau thông thường. Nếu kèm theo nôn ói, mệt lả hoặc lơ mơ, cần nghĩ ngay đến khả năng xuất huyết não – một thể nặng của đột quỵ.
• Chóng mặt, loạng choạng, dễ ngã: Người bệnh có thể cảm thấy đầu quay cuồng, bước đi không vững, dễ té ngã dù không va chạm với ai. Trong thể nặng, bệnh nhân có thể ngã quỵ ngay trên sân mà không phản xạ. Đây là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ ở vùng tiểu não hoặc thân não – những vùng điều khiển thăng bằng và vận động.
• Thị lực thay đổi đột ngột: Thị giác có thể bị ảnh hưởng rõ rệt, người bệnh có thể nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất hẳn thị lực một bên mắt. Nếu người chơi bỗng nói “không thấy rõ bóng” hoặc “bị tối mắt”, cần cảnh giác tắc nghẽn mạch máu nuôi vùng thị giác ở não.
• Lơ mơ, mất phương hướng hoặc ngất xỉu: Người bệnh có thể đột ngột lú lẫn, nói chuyện lạc đề, không biết mình đang ở đâu hoặc đang làm gì. Trong trường hợp nghiêm trọng hơn, bệnh nhân có thể ngất lịm hoặc rơi vào tình trạng hôn mê. Đây là biểu hiện của tổn thương lan rộng ở não gây rối loạn ý thức.

3. Sơ cứu đột quỵ khi đang chơi đá bóng

Khi một người đang chơi bóng đá bất ngờ ngã xuống, không thể cử động tay chân, méo mặt, nói đớ hoặc mất ý thức, rất có thể đó là dấu hiệu của đột quỵ. Lúc này, mọi giây phút đều rất quan trọng, sơ cứu đúng cách sẽ giúp tăng khả năng sống sót và giảm bớt tổn thương thần kinh.

Các bước sơ cứu cần thực hiện ngay lập tức:

• Bước 1: Gọi ngay cấp cứu 115: Ngay khi nghi ngờ có người bị đột quỵ, việc đầu tiên phải làm là gọi cấp cứu 115. Khi gọi, hãy trình bày rõ ràng rằng người bệnh có dấu hiệu đột quỵ, đồng thời cung cấp vị trí chính xác trên sân bóng để xe cấp cứu đến nhanh nhất có thể. Bên cạnh đó, tuyệt đối không tự ý cho người bệnh uống thuốc, kể cả thuốc huyết áp hay các loại được cho là “chống đột quỵ”. Việc dùng sai thuốc có thể khiến tình trạng trầm trọng hơn hoặc gây biến chứng nguy hiểm. 
• Bước 2: Giữ không gian quanh người bệnh thoáng đãng: Yêu cầu người xung quanh tránh tụ tập đông đúc, đồng thời dọn dẹp các vật cản gần người bệnh. Điều này giúp tạo môi trường thoáng khí, dễ tiếp cận cấp cứu và hạn chế người bệnh bị ngợp hay lo lắng thêm.
• Bước 3: Đặt người bệnh đúng tư thế: Nếu người bệnh còn tỉnh táo, hãy để họ nằm ngửa, đầu và vai được kê cao khoảng 30 độ. Tuy nhiên, cần tuyệt đối tránh việc cố gắng đỡ người bệnh đứng dậy hoặc dìu họ đi lại. Khi não đang tổn thương, việc di chuyển mạnh có thể làm nặng thêm tình trạng liệt hoặc gây tổn thương cột sống.
• Bước 4: Xoay nằm nghiêng nếu bất tỉnh hoặc nôn mửa: Trong trường hợp người bệnh mất ý thức hoặc có dấu hiệu buồn nôn, hãy nhẹ nhàng xoay họ nằm nghiêng sang một bên. Tư thế này giúp giữ đường thở thông thoáng và ngăn nguy cơ hít phải chất nôn. Song song với đó, không nên áp dụng các mẹo dân gian như cạo gió, chích máu đầu ngón tay hay bấm huyệt, vì không có cơ sở y khoa. Những hành động này vừa tốn thời gian vàng vừa có thể gây hại thêm cho người bệnh.
• Bước 6: Nới lỏng trang phục: Tháo bớt những phần quần áo bó sát như cổ áo, dây nịt, thắt lưng… Việc này giúp người bệnh dễ thở hơn và giảm bớt cảm giác ngột ngạt.
• Bước 7: Làm sạch đường thở nếu cần: Nếu thấy có đờm, dãi, hoặc chất nhầy trong miệng người bệnh, dùng khăn sạch hoặc gạc quấn vào ngón tay để nhẹ nhàng lấy ra. Lưu ý rằng, tuyệt đối không đưa tay trần vào miệng người bệnh để tránh bị phản xạ cắn hoặc gây tổn thương mô mềm. Đồng thời, không cho người bệnh ăn hay uống bất kỳ thứ gì. Rối loạn nuốt là biến chứng rất thường gặp trong đột quỵ, và việc cố gắng cho ăn, uống có thể gây sặc, thậm chí ngạt thở.
• Bước 8: Ghi nhớ thời điểm triệu chứng bắt đầu: Cố gắng xác định chính xác thời gian khởi phát các dấu hiệu đầu tiên như méo miệng, yếu tay chân, nói khó… Thông tin này cực kỳ quan trọng để bác sĩ quyết định phương pháp điều trị kịp thời. Đừng để mất thời gian vào những phương pháp truyền miệng không có bằng chứng. Hãy tập trung vào những bước sơ cứu chuẩn để tận dụng “thời gian vàng” trong điều trị.
• Bước 9: Trấn an tinh thần người bệnh: Nếu người bệnh còn tỉnh, hãy giữ giọng nói bình tĩnh và trấn an rằng sự giúp đỡ đang đến. Việc giữ tâm lý ổn định sẽ giúp hạn chế tình trạng loạn thần kinh thực vật, ảnh hưởng xấu đến diễn tiến đột quỵ.

4. Phòng ngừa đột quỵ khi đá bóng

Cách tốt nhất để tránh đột quỵ khi đá bóng là phòng ngừa từ sớm. Người chơi nên duy trì lối sống lành mạnh và luôn chú ý đến những thay đổi bất thường của cơ thể.

• Tầm soát sức khỏe định kỳ: Đây là biện pháp quan trọng nhất, đặc biệt với những người trên 40 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ. Việc khám sức khỏe tổng quát, đo điện tâm đồ (ECG), siêu âm tim, xét nghiệm máu (đường huyết, mỡ máu), và đo huyết áp giúp phát hiện sớm các bệnh lý tiềm ẩn như bệnh tim, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định các chẩn đoán hình ảnh não bộ như MRI/MRA để phát hiện dị dạng mạch máu.
• Khởi động kỹ trước khi chơi: Dành ít nhất 15-20 phút để khởi động với các bài tập làm nóng cơ thể, giãn cơ. Khởi động đúng cách giúp tăng dần nhịp tim, cải thiện lưu thông máu và chuẩn bị cho hệ tim mạch thích nghi với cường độ vận động cao, tránh gây sốc cho cơ thể.
• Chơi bóng vừa sức: Lắng nghe cơ thể và không cố gắng vượt quá giới hạn thể chất của bản thân. Nếu cảm thấy mệt mỏi, khó thở, đau ngực hoặc chóng mặt, hãy dừng lại ngay lập tức. Tăng cường độ và thời gian tập luyện một cách từ từ để cơ thể có thời gian thích nghi.
• Bù đủ nước và điện giải: Uống đủ nước trước, trong và sau khi chơi bóng, đặc biệt là trong điều kiện thời tiết nóng bức. Mất nước làm máu cô đặc, là một yếu tố nguy cơ hình thành cục máu đông.
• Tránh các thời điểm nguy hiểm: Hạn chế chơi bóng vào lúc sáng sớm (khi huyết áp thường cao nhất) hoặc khi trời quá lạnh, vì nhiệt độ thấp có thể gây co mạch đột ngột.
• Không tắm nước lạnh ngay sau khi chơi: Sau khi vận động, nhiệt độ cơ thể đang cao, mạch máu giãn ra. Tắm nước lạnh đột ngột sẽ gây co mạch tức thời, làm huyết áp tăng vọt và có thể khởi phát đột quỵ. Hãy nghỉ ngơi ít nhất 20-30 phút, để cơ thể nguội dần rồi mới tắm bằng nước ấm.
• Kiểm soát tốt các bệnh lý nền: Nếu đã được chẩn đoán mắc các bệnh như tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh tim mạch, hãy tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị của bác sĩ và duy trì các chỉ số sức khỏe trong giới hạn an toàn.

5. Đối tượng thận trong khi chơi đá bóng để tránh đột quỵ

Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể bị đột quỵ, tuy nhiên một số nhóm người có nguy cơ cao hơn và cần đặc biệt thận trọng khi tham gia các hoạt động thể chất cường độ cao như bóng đá.

• Người lớn tuổi (trên 50 tuổi): Tuổi tác là yếu tố nguy cơ không thể thay đổi của đột quỵ. Càng lớn tuổi, hệ thống mạch máu càng lão hóa, thành mạch trở nên kém đàn hồi và dễ bị xơ vữa, làm tăng nguy cơ.
• Người mắc các bệnh tim mạch: Bao gồm người bị bệnh mạch vành, suy tim, rối loạn nhịp tim (đặc biệt là rung nhĩ), bệnh van tim, hoặc đã từng bị nhồi máu cơ tim. Những bệnh lý này dễ dẫn đến hình thành cục máu đông, làm tăng nguy cơ đột quỵ nhồi máu não.
• Người bị tăng huyết áp: Tình trạng huyết áp cao kéo dài gây tổn thương thành động mạch, khiến mạch máu bị xơ cứng và dễ nứt vỡ (gây đột quỵ xuất huyết), đồng thời tạo điều kiện cho cục máu đông hình thành trong lòng mạch (gây đột quỵ nhồi máu não).
• Người mắc đái tháo đường: Bệnh đái tháo đường làm tổn thương hệ thống mạch máu toàn thân, bao gồm cả mạch máu não, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông và xơ vữa, khiến nguy cơ đột quỵ tăng gấp nhiều lần.
• Người bị rối loạn lipid máu: Tình trạng tăng cholesterol toàn phần, LDL-C cao hoặc HDL-C thấp làm thúc đẩy sự hình thành mảng xơ vữa trong lòng mạch máu, khiến động mạch bị hẹp hoặc tắc nghẽn, làm giảm dòng máu lên não.
• Người có tiền sử gia đình bị đột quỵ: Yếu tố di truyền đóng vai trò nhất định trong nguy cơ mắc bệnh. Nếu trong gia đình có cha mẹ ruột hoặc anh chị em ruột từng bị đột quỵ, nguy cơ của người thân cũng sẽ cao hơn mức bình thường.
• Người có lối sống không lành mạnh: Các thói quen như hút thuốc lá (gây tổn thương nội mạc mạch máu và tăng nguy cơ đông máu), uống nhiều rượu bia, béo phì, ít vận động và căng thẳng tâm lý kéo dài (stress mạn tính) đều góp phần làm tăng nguy cơ xảy ra đột quỵ.

Những người thuộc các nhóm trên không nhất thiết phải từ bỏ bóng đá hoàn toàn, nhưng cần tham khảo ý kiến bác sĩ để đánh giá mức độ rủi ro và nhận được lời khuyên về cường độ vận động phù hợp.

=> Xem thêm: Tai biến mạch máu não khi chơi golf và những dấu hiệu cảnh báo sớm

6. Sau đột quỵ có nên chơi đá bóng lại không?

Sau đột quỵ, người bệnh có thể chơi đá bóng trở lại, nhưng chỉ khi được bác sĩ chuyên khoa thần kinh và tim mạch đánh giá đầy đủ về khả năng phục hồi, mức độ tổn thương não và nguy cơ tái phát. Việc vận động quá sức hoặc trở lại thể thao quá sớm có thể gây nguy hiểm. Nếu được cho phép, người bệnh nên tập luyện nhẹ, đúng kỹ thuật, theo dõi sát huyết áp, nhịp tim và luôn khởi động kỹ trước khi chơi.

Các yếu tố cần xem xét bao gồm:

• Mức độ hồi phục chức năng: Người bệnh đã phục hồi được bao nhiêu phần trăm sức mạnh cơ bắp, khả năng thăng bằng, phối hợp vận động và sức bền? Các di chứng như yếu liệt, co cứng cơ, hay rối loạn cảm giác có còn tồn tại không?
• Nguyên nhân gây đột quỵ: Nguyên nhân ban đầu gây ra cơn đột quỵ là gì? Nếu đó là do một dị dạng mạch máu chưa được xử lý triệt để hoặc một bệnh lý tim mạch không thể kiểm soát hoàn toàn, nguy cơ tái phát khi vận động mạnh là rất cao.
• Sức khỏe tim mạch hiện tại: Tình trạng tim mạch của người bệnh có đủ ổn định để chịu được áp lực của một trận đấu bóng đá không? Cần thực hiện các nghiệm pháp gắng sức để đánh giá khả năng đáp ứng của tim.
• Kiểm soát các yếu tố nguy cơ: Người bệnh đã kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu và từ bỏ các thói quen xấu như hút thuốc chưa?

Lời khuyên y khoa chung:

Thông thường, sau đột quỵ, bệnh nhân sẽ được khuyến khích tham gia các chương trình phục hồi chức năng và bắt đầu với các hoạt động thể chất nhẹ nhàng, có kiểm soát như đi bộ, đạp xe tại chỗ, hoặc bơi lội.

Việc quay lại với một môn thể thao có tính đối kháng cao, cường độ mạnh và nguy cơ va chạm như bóng đá thường không được khuyến khích đối với hầu hết các bệnh nhân. Tuy nhiên, trong một số trường hợp rất hiếm, nếu bệnh nhân bị đột quỵ nhẹ, hồi phục hoàn toàn, nguyên nhân gây đột quỵ đã được giải quyết triệt để và được bác sĩ cho phép sau khi đánh giá toàn diện, họ có thể cân nhắc chơi lại ở mức độ giải trí, nhẹ nhàng.

An toàn phải là ưu tiên hàng đầu. Thay vì mạo hiểm với bóng đá, người bệnh có thể tìm thấy niềm vui và lợi ích sức khỏe từ nhiều môn thể thao an toàn hơn khác.

=> Xem thêm: Khi nào dễ bị đột quỵ và những thời điểm nguy cơ tăng cao cần đặc biệt lưu ý

Đột quỵ khi đá bóng hoàn toàn có thể phòng tránh nếu mỗi người hiểu rõ nguyên nhân và biết cách chăm sóc sức khỏe đúng cách. Muốn phòng ngừa hiệu quả, cần kết hợp khám sức khỏe định kỳ để phát hiện các bệnh tiềm ẩn, duy trì lối sống lành mạnh và luyện tập thể thao hợp lý, phù hợp với thể trạng của bản thân.