Audio Podcasts
Đột quỵ khi lái xe là một tình huống nguy hiểm xảy ra khi máu cung cấp cho não bị gián đoạn đột ngột, khiến người cầm lái mất ý thức, rối loạn vận động hoặc không còn khả năng kiểm soát hành vi và phản xạ. Trong khoảnh khắc đó, người lái có thể bất tỉnh, bị liệt một phần cơ thể, nhìn mờ, không làm chủ được vô lăng hoặc đạp nhầm chân ga, gây ra tai nạn nghiêm trọng. Điều này đặc biệt nguy hiểm vì người bị đột quỵ không chỉ ảnh hưởng đến tính mạng của chính họ mà còn đe dọa trực tiếp đến sự an toàn của hành khách, người đi đường và phương tiện xung quanh. Đột quỵ có thể xảy ra bất kỳ lúc nào, nhưng nếu xảy ra khi đang điều khiển xe, hậu quả sẽ rất nặng nề.
1. Thực trạng đột quỵ khi lái xe
Tại Việt Nam, dù chưa có thống kê chính thức về tình trạng đột quỵ khi lái xe, nhưng nhiều vụ việc tài xế đột ngột mất ý thức khi đang điều khiển xe đã được báo chí phản ánh. Một số trường hợp may mắn được người đi đường giúp đỡ kịp thời, nhưng cũng có không ít vụ dẫn đến tai nạn nghiêm trọng, gây thương vong cho cả người lái và người tham gia giao thông khác.
Trên thế giới, nhiều nghiên cứu cho thấy nghề lái xe có mối liên quan đến nguy cơ đột quỵ cao hơn so với một số ngành nghề khác. Tại Mỹ, nghiên cứu cho thấy các tài xế chuyên nghiệp có nguy cơ bị đột quỵ cao hơn khoảng 30%. Tại Nhật Bản, khoảng 4% bệnh nhân đột quỵ khởi phát cơn bệnh khi đang cầm lái. Những con số này cho thấy lái xe là một công việc chịu nhiều áp lực, ít vận động, thường xuyên thức khuya, ăn uống thất thường – các yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ.
Ngoài ra, một thực tế đáng lo ngại là đột quỵ đang có xu hướng xảy ra ở người trẻ, đặc biệt trong nhóm tuổi lao động từ 30 đến 45. Nhiều người trong độ tuổi này chủ quan, ít khi kiểm tra sức khỏe định kỳ, dẫn đến việc không phát hiện sớm các bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường hay rối loạn lipid máu – những yếu tố nguy cơ hàng đầu của đột quỵ. Điều này cho thấy, bất kỳ ai, đặc biệt là tài xế, cũng cần quan tâm nghiêm túc đến sức khỏe để bảo vệ bản thân và sự an toàn cho cộng đồng.
=>Xem thêm: Đột quỵ hay xảy ra vào buổi nào trong ngày vì sao một số khung giờ có nguy cơ
2. Nguyên nhân đột quỵ khi lái xe
Có nhiều yếu tố phức tạp góp phần làm gia tăng nguy cơ đột quỵ khi lái xe, trong đó bao gồm cả các bệnh lý nền, đặc thù nghề nghiệp và thói quen sinh hoạt thiếu khoa học. Việc hiểu rõ những nguyên nhân này là bước đầu tiên để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.
Các bệnh lý nền tiềm ẩn:
Đây là nhóm nguyên nhân hàng đầu và nguy hiểm nhất.
- Tăng huyết áp: Được xem là “kẻ giết người thầm lặng”, hơn 50% ca đột quỵ có liên quan đến tăng huyết áp không được kiểm soát tốt. Áp lực máu cao liên tục làm tổn thương thành mạch, tạo điều kiện cho mảng xơ vữa phát triển và hình thành cục máu đông.
- Bệnh tim mạch: Các tình trạng như rung nhĩ khiến máu không được bơm đi hiệu quả, dễ ứ đọng và tạo thành cục máu đông trong buồng tim. Cục máu đông này có thể di chuyển lên não và gây tắc mạch.
- Đái tháo đường và Rối loạn lipid máu: Lượng đường và cholesterol trong máu cao làm đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch, khiến lòng mạch máu bị thu hẹp và dễ bị tắc nghẽn.
Đặc thù nghề nghiệp và môi trường làm việc:
- Ngồi lâu, ít vận động: Việc ngồi một chỗ trong nhiều giờ liền làm giảm tuần hoàn máu, đặc biệt là ở hai chân, làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối tĩnh mạch sâu.
- Căng thẳng kéo dài (stress): Áp lực công việc, sự tập trung cao độ khi lái xe và lịch trình thất thường làm tăng huyết áp và ảnh hưởng tiêu cực đến hệ tim mạch.
- Thay đổi nhiệt độ đột ngột: Việc bước từ trong xe có máy lạnh ra ngoài trời nắng nóng hoặc ngược lại có thể gây sốc nhiệt, khiến mạch máu co giãn đột ngột, làm bong các mảng xơ vữa và gây đột quỵ.
Lối sống và thói quen sinh hoạt:
- Hút thuốc lá: Đây là yếu tố nguy cơ cực kỳ cao, làm tăng nguy cơ đột quỵ lên gấp 6 lần. Nicotine và các hóa chất trong thuốc lá làm tổn thương mạch máu và thúc đẩy quá trình đông máu.
- Lạm dụng chất kích thích: Uống nhiều chất kích thích và các loại nước tăng lực chứa nhiều caffeine có thể gây rối loạn nhịp tim.
- Chế độ ăn uống không lành mạnh: Thói quen ăn nhanh, sử dụng thực phẩm chế biến sẵn, nhiều dầu mỡ và muối góp phần gây ra các bệnh lý tiềm ẩn.
3. Đột quỵ khi lái xe có nguy hiểm không?
Đột quỵ khi lái xe là vô cùng nguy hiểm. Mức độ nguy hiểm của đột quỵ khi đang điều khiển phương tiện giao thông không chỉ dừng lại ở tính mạng của người lái xe mà còn đe dọa trực tiếp đến an toàn của hành khách và những người tham gia giao thông khác.
Thứ nhất, đối với bản thân người bệnh, đột quỵ gây ra sự gián đoạn đột ngột nguồn cung cấp máu cho não. Chỉ trong vài phút, các tế bào não sẽ bắt đầu chết đi, gây ra những tổn thương không thể phục hồi. Hậu quả có thể là liệt nửa người, mất khả năng nói, suy giảm nhận thức, hôn mê sâu và tử vong. Tỷ lệ tử vong do đột quỵ dao động từ 10-20%, và gần 30% số người sống sót phải gánh chịu những di chứng tàn phế nặng nề, mất khả năng lao động và trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội.
Thứ hai, đối với cộng đồng, một tài xế bị đột quỵ sẽ đột ngột mất ý thức và khả năng kiểm soát phương tiện. Chiếc xe có thể trở thành một “vật thể không người lái” lao đi với tốc độ cao, gây ra những vụ tai nạn thảm khốc. Đặc biệt, nếu người lái xe điều khiển các phương tiện công cộng như xe buýt, xe khách hoặc các xe tải hạng nặng, thảm họa có thể xảy ra ở quy mô lớn, cướp đi sinh mạng của hàng chục người. Hơn nữa, tai nạn xảy ra còn có thể gây ra các chấn thương thứ phát cho chính người bị đột quỵ, làm phức tạp thêm quá trình cấp cứu và điều trị, giảm cơ hội phục hồi của họ.
4. Sơ cứu đột quỵ khi lái xe
Sơ cứu đột quỵ khi lái xe là việc cực kỳ quan trọng, bởi chỉ cần chậm trễ vài phút cũng có thể khiến người bệnh đối mặt với nguy cơ tử vong hoặc tổn thương não vĩnh viễn. Khi một người đang lái xe có dấu hiệu bất thường như mất ý thức, không phản ứng, hay điều khiển xe loạng choạng, cần ngay lập tức xác định tình huống và gọi cấp cứu càng sớm càng tốt. Việc nhận diện sớm và sơ cứu đúng trong khi chờ đội ngũ y tế đến là yếu tố then chốt giúp tăng khả năng sống sót và phục hồi.
Khi nhận thấy người lái xe có biểu hiện nghi ngờ đột quỵ, việc đầu tiên là phải đảm bảo an toàn cho họ và những người xung quanh. Nếu có thể, nhanh chóng đưa xe vào lề đường, tắt máy và bật đèn cảnh báo. Sau đó, mở cửa xe để không khí lưu thông tốt hơn, kiểm tra xem người bệnh còn tỉnh không và gọi ngay số cấp cứu 115. Tuyệt đối không cố gắng di chuyển người bệnh ra khỏi xe nếu không cần thiết, trừ khi có nguy hiểm như cháy nổ hoặc xe đang ở vị trí không an toàn.
Trong lúc chờ cấp cứu đến, để người bệnh nằm yên ở tư thế thoải mái, lý tưởng nhất là nằm nghiêng sang một bên để hạn chế nguy cơ hít sặc nếu có nôn ói. Nới lỏng quần áo, dây nịt hoặc cổ áo để người bệnh dễ thở hơn. Nếu còn tỉnh, nên nói chuyện nhẹ nhàng để giúp họ giữ bình tĩnh. Trường hợp có dấu hiệu khó thở, tím tái hoặc mất ý thức, cần kiểm tra đường thở và loại bỏ dị vật trong miệng nếu có thể quan sát thấy rõ, chẳng hạn như thức ăn thừa.
Điều quan trọng là không được tự ý cho người bệnh uống thuốc, ăn uống hoặc sử dụng các biện pháp truyền miệng như cạo gió, chích máu tay. Những hành động này không chỉ không có tác dụng mà còn có thể làm tình trạng bệnh nặng thêm. Cũng không nên cố gắng lái xe đưa người bệnh đến bệnh viện bằng phương tiện cá nhân, vì việc di chuyển sai cách có thể khiến tổn thương não lan rộng. Hãy để đội ngũ y tế chuyên nghiệp thực hiện nhiệm vụ cấp cứu một cách an toàn và hiệu quả nhất.
5. Điều trị đột quỵ khi lái xe
Đột quỵ thiếu máu cục bộ (nhồi máu não) là dạng đột quỵ phổ biến nhất, xảy ra khi một cục máu đông làm tắc nghẽn mạch máu nuôi não, gây thiếu oxy và tổn thương tế bào thần kinh. Mục tiêu điều trị chính là tái thông dòng máu bị tắc càng sớm càng tốt. Trong giai đoạn cấp, nếu người bệnh được đưa đến bệnh viện trong vòng 3 đến 4,5 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên, bác sĩ có thể chỉ định thuốc tiêu sợi huyết (tPA) qua đường tĩnh mạch để làm tan cục máu đông. Trường hợp cục máu đông có kích thước lớn hoặc bệnh nhân nhập viện muộn hơn, can thiệp nội mạch sẽ được cân nhắc. Phương pháp này sử dụng ống thông đưa từ động mạch đùi lên não để kéo cục máu đông ra ngoài bằng dụng cụ chuyên biệt. Tùy từng trường hợp, thủ thuật có thể thực hiện trong khoảng thời gian từ 6 đến 24 giờ sau khi khởi phát triệu chứng.
Đột quỵ xuất huyết não xảy ra khi mạch máu trong não bị vỡ, gây chảy máu vào nhu mô não và tạo áp lực nội sọ. Mục tiêu điều trị là kiểm soát tình trạng chảy máu, giảm áp lực trong não và can thiệp sửa chữa mạch máu bị tổn thương. Ở giai đoạn cấp, bác sĩ sẽ sử dụng thuốc để ổn định huyết áp, hạn chế phù não và phòng ngừa co giật. Nếu có khối máu tụ lớn gây chèn ép mô não, phẫu thuật có thể được chỉ định để lấy bỏ khối máu này. Trường hợp xuất huyết do vỡ túi phình động mạch não, các kỹ thuật như kẹp túi phình (clipping) hoặc can thiệp nội mạch bằng vòng xoắn kim loại (coiling) sẽ được thực hiện nhằm ngăn chặn chảy máu tái phát. Sau điều trị cấp cứu, bệnh nhân cần tham gia phục hồi chức năng với các biện pháp như vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu và ngôn ngữ trị liệu để cải thiện và phục hồi các chức năng đã bị ảnh hưởng.
=> Xem thêm: Đi máy bay sau khi đột quỵ để biết thời điểm an toàn khi bay
6. Cách phòng tránh đột quỵ lái xe
Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Cách phòng tránh đột quỵ lái xe hiệu quả nhất là chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ và xây dựng một lối sống lành mạnh, đặc biệt đối với những người làm nghề tài xế.
- Khám sức khỏe định kỳ: Đây là việc làm bắt buộc, ít nhất 1-2 lần mỗi năm. Việc này giúp tầm soát và phát hiện sớm các bệnh lý nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, bệnh tim mạch.
- Tuân thủ điều trị: Nếu đã mắc các bệnh nền, cần tuyệt đối tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ, uống thuốc đều đặn và không tự ý ngưng thuốc.
- Kiểm tra huyết áp thường xuyên: Tài xế nên có một máy đo huyết áp tại nhà hoặc trong xe để tự kiểm tra, đặc biệt khi cảm thấy mệt mỏi hoặc căng thẳng.
- Chế độ ăn uống lành mạnh: Hạn chế muối, đường, chất béo bão hòa. Tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt. Ưu tiên tự nấu ăn thay vì dùng đồ ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn.
- Tập thể dục đều đặn: Dành ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần để vận động. Đối với tài xế, có thể tranh thủ đi bộ, vươn vai, thực hiện các động tác thể dục đơn giản trong những lúc nghỉ giữa chặng.
- Duy trì cân nặng hợp lý: Thừa cân, béo phì là yếu tố nguy cơ cao của nhiều bệnh lý tim mạch.
- Bỏ thuốc lá hoàn toàn: Đây là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất.
- Hạn chế sử dụng nước tăng lực, tuyệt đối không uống trước và trong khi lái xe: Các loại nước tăng lực chứa caffeine và các chất kích thích có thể gây hồi hộp, mất ngủ, tim đập nhanh hoặc giảm khả năng tập trung, làm tăng nguy cơ tai nạn khi điều khiển phương tiện.
- Ngủ đủ giấc: Tránh lái xe đêm kéo dài. Đảm bảo ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi ngày để cơ thể được phục hồi.
- Quản lý căng thẳng: Giữ tâm trạng thoải mái, nghe nhạc nhẹ, hít thở sâu khi cảm thấy căng thẳng. Sắp xếp lịch trình làm việc và nghỉ ngơi hợp lý.
- Uống đủ nước và nghỉ ngơi giữa các chặng: Cứ sau mỗi 2-3 giờ lái xe, nên dừng lại nghỉ ngơi 10-15 phút để vận động và uống nước, tránh tình trạng máu bị cô đặc.
Đột quỵ khi lái xe là tình huống nguy hiểm có thể xảy ra bất ngờ và gây ra tai nạn nghiêm trọng. Tuy nhiên, nếu mỗi người biết rõ các yếu tố nguy cơ, nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo như méo mặt, yếu tay, nói khó, đồng thời biết cách xử lý đúng khi có người bị đột quỵ và chủ động phòng ngừa bằng việc kiểm tra sức khỏe định kỳ, giữ lối sống lành mạnh, thì hoàn toàn có thể giảm thiểu rủi ro. Bảo vệ bản thân khi tham gia giao thông không chỉ là trách nhiệm với chính mình mà còn với tất cả những người xung quanh.
