Audio Podcasts
Đột quỵ khi tập gym là tình huống nguy hiểm có thể xảy ra dù không phổ biến. Việc vận động thể chất thường xuyên, trong đó có tập gym, mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, đặc biệt là giúp kiểm soát huyết áp, đường huyết và giảm nguy cơ bệnh tim mạch. Tuy nhiên, nếu người tập có bệnh lý nền như tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, xơ vữa động mạch, hoặc tập sai cách, nâng tạ quá sức, tập trong môi trường nóng bức hay bỏ qua giai đoạn khởi động – tất cả những yếu tố này có thể gây ra căng thẳng đột ngột cho hệ tim mạch và não, dẫn đến nguy cơ đột quỵ. Người tập gym cần hiểu rõ tình trạng sức khỏe của bản thân, tập luyện đúng kỹ thuật và nhận biết các dấu hiệu cảnh báo để xử trí kịp thời, tránh những hậu quả nghiêm trọng.
1. Tại sao có thể đột quỵ khi tập gym
Đột quỵ khi tập gym có thể xảy ra trong một số tình huống đặc biệt, dù ít gặp. Việc tập luyện thể thao, nhất là các bài tập cường độ cao như nâng tạ hoặc tập HIIT (cường độ ngắt quãng), làm tim đập nhanh hơn và huyết áp tăng lên để đáp ứng nhu cầu vận chuyển máu và oxy tới các cơ bắp. Với người có sẵn bệnh về tim mạch hoặc mạch máu não mà không được phát hiện trước đó, cường độ vận động cao có thể gây ra những biến cố nghiêm trọng như đột quỵ.
Vì sao đột quỵ có thể xảy ra khi tập gym?
Khi tập nặng, nhất là không khởi động đúng cách hoặc cố gắng quá sức, các phản ứng sinh lý bình thường của cơ thể như tăng nhịp tim và huyết áp có thể vượt quá mức an toàn ở những người có mạch máu yếu hoặc đã bị tổn thương.
- Tăng huyết áp đột ngột: Khi nâng tạ hoặc nín thở lúc ráng sức, huyết áp có thể tăng rất cao trong thời gian ngắn. Nếu mạch máu não bị giòn, yếu hoặc có phình mạch sẵn, áp lực này có thể làm vỡ mạch và gây xuất huyết não.
- Tắc mạch do xơ vữa động mạch: Ở người bị rối loạn mỡ máu, thành mạch có thể chứa mảng xơ vữa. Dưới áp lực máu tăng nhanh khi vận động mạnh, mảng này có thể bong ra, tạo thành cục máu đông. Nếu cục này trôi lên não và gây tắc mạch, sẽ xảy ra đột quỵ thiếu máu cục bộ.
- Rối loạn nhịp tim: Những người có bệnh lý tim tiềm ẩn có thể bị rối loạn nhịp tim như rung nhĩ khi tập quá sức. Rung nhĩ dễ dẫn đến hình thành cục máu đông trong tim. Nếu cục này trôi lên não, sẽ gây tắc mạch não và đột quỵ.
- Tập sai thời điểm: Việc tập luyện khi cơ thể chưa sẵn sàng, ví dụ sáng sớm khi huyết áp sinh lý còn cao, dễ khiến người có tiền sử cao huyết áp hoặc tim mạch gặp biến cố.
Phân biệt đột quỵ với chóng mặt hay kiệt sức thông thường trong tập gym
| Tiêu chí | Chóng mặt / Kiệt sức thông thường | Đột quỵ trong khi tập gym |
| Nguyên nhân | Do mất nước, hạ đường huyết, tập luyện quá sức | Tắt mạch hoặc vỡ mạch máu não dẫn đến rối loạn tuần hoàn não |
| Khởi phát triệu chứng | Thường xuất hiện dần sau một thời gian gắng sức | Khởi phát đột ngột, không báo trước |
| Triệu chứng thường gặp | Mệt lả, hoa mắt, toát mồ hôi, da nhợt nhạt, dầu nhẹ, cảm giác yếu người | Yếu hoặc tê một bên cơ thể, méo mặt, rối loạn lời nói, mất thăng bằng, đau đầu dữ dội |
| Khả năng cải thiện sau nghỉ ngơi | Cải thiện nhanh sau khi nghỉ, uống nước hoặc ăn nhẹ | Không thuyên giảm, thậm chí nặng hơn theo thời gian |
| Ý thức | Vẫn tỉnh táo, nhận biết xung quanh | Có thể lú lẫn, lơ mơ hoặc mất ý thức |
| Nguy cơ đe doạ tính mạng | Thấp nếu được nghỉ ngơi đúng cách và không kèm theo bệnh lý nền | Rất cao nếu không được xử trí cấp cứu kịp thời |
| Cần cấp cứu | Không cần, chỉ theo dõi và bù nước, năng lượng | Bắt buộc gọi cấp cứu ngay, xử trí càng sớm càng tốt |
2. Triệu chứng đột quỵ khi tập gym
Triệu chứng đột quỵ khi tập gym có thể xuất hiện bất ngờ, ngay giữa lúc đang vận động như nâng tạ, chạy bộ, hoặc sau một bài tập cường độ cao. Điều quan trọng là phải nhận biết đúng các dấu hiệu nghi ngờ để xử trí kịp thời, tránh để bệnh diễn tiến nặng.
Một trong những biểu hiện đầu tiên là người tập có thể đột ngột cảm thấy choáng váng, mất phương hướng hoặc không thể giữ vững cơ thể. Cảm giác này khác với chóng mặt nhẹ do tụt huyết áp hay mệt mỏi. Người bệnh có thể cảm thấy như bị nghiêng ngả, trời đất quay cuồng, hoặc không thể đứng thẳng. Trường hợp nặng hơn, họ có thể ngã mà không kịp phản xạ.
Người bị đột quỵ có thể đột ngột mất thị lực một bên, nhìn mờ hoặc thấy hình ảnh bị chồng lên nhau. Đây là dấu hiệu liên quan đến vùng não kiểm soát chức năng thị giác. Đôi khi họ không tự nhận ra mà chỉ thấy mờ hoặc tối một vùng.
Một tay hoặc chân, hoặc cả một bên cơ thể có thể đột ngột mất sức, cảm giác nặng nề, khó điều khiển hoặc không thể nhấc lên được. Khi đó, người bệnh có thể đánh rơi tạ, không thể giữ thăng bằng, hoặc cảm thấy như tay/chân không còn là của mình. Cảm giác tê hoặc mất cảm giác cũng có thể xuất hiện.
Biểu hiện như miệng méo, một bên mặt trễ xuống, nhân trung lệch hoặc không thể cử động đồng đều khi cố gắng cười hoặc nói. Người tập có thể không nhận ra cho đến khi người khác nhắc. Đây là dấu hiệu liên quan đến tổn thương vùng não kiểm soát cơ mặt.
Đột ngột nói lắp, dùng sai từ, không hiểu người khác nói gì hoặc không thể phát âm là biểu hiện rõ rệt của rối loạn ngôn ngữ do tổn thương vùng não trái. Người bệnh có thể nói những câu không rõ nghĩa, hoặc nói sai ngữ pháp dù rất cố gắng.
Một số trường hợp, đặc biệt là đột quỵ do xuất huyết não, có thể khởi phát bằng cơn đau đầu cực kỳ dữ dội, đau nhói như bị đánh mạnh vào đầu. Người bệnh có thể mô tả đây là “cơn đau đầu chưa từng gặp”, đi kèm buồn nôn, nôn ói, và thậm chí cứng gáy, cổ không thể cúi xuống được.
3. Cách xử lý đột quỵ khi tập gym
Cách xử lý khi có người bị đột quỵ lúc đang tập gym cần thực hiện đúng và kịp thời, vì não có thể bị tổn thương nghiêm trọng chỉ sau vài phút nếu không được cấp cứu. Người xung quanh đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong thời điểm đầu, đặc biệt là khi chưa có nhân viên y tế tiếp cận hiện trường.
Trước tiên, gọi cấp cứu càng nhanh càng tốt. Nếu nghi ngờ ai đó bị đột quỵ — ví dụ như đột ngột yếu liệt tay chân một bên, méo miệng, không nói được, mất ý thức — cần lập tức gọi 115 hoặc số cấp cứu của bệnh viện gần nhất. Khi gọi, hãy nói rõ vị trí phòng gym và mô tả những gì bản thân đang thấy: người đó có dấu hiệu liệt, nói ngọng hay mất ý thức, điều này giúp nhân viên y tế chuẩn bị đúng phương tiện và ưu tiên cấp cứu.
Trong lúc chờ cấp cứu đến, bản thân cần hỗ trợ ban đầu đúng cách. Trước hết, giữ người bệnh nằm yên, tránh di chuyển họ nếu không cần thiết. Nếu họ tỉnh, để họ nằm ngửa, đầu hơi kê cao để giảm áp lực lên não. Nếu người bệnh có dấu hiệu buồn nôn hoặc đang lơ mơ, hãy đặt nằm nghiêng để tránh hít sặc chất nôn. Đồng thời, nới lỏng quần áo bó sát, cà vạt hoặc vật dụng quanh cổ. Tuyệt đối không cố gắng đỡ người bệnh đứng dậy hoặc đổ nước, thuốc vào miệng họ vì có thể gây sặc hoặc nghẹt đường thở.
Ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng là một điều rất quan trọng. Nếu thấy rõ lúc bệnh bắt đầu, hãy ghi lại hoặc nhớ thời gian đó càng chính xác càng tốt. Thông tin này sẽ giúp bác sĩ quyết định có sử dụng thuốc tiêu cục máu đông hay không — phương pháp điều trị có giới hạn thời gian rất nghiêm ngặt.
Cuối cùng, tránh các hành động sai lầm thường gặp. Không cạo gió, chích máu đầu ngón tay, bấm huyệt hay thực hiện bất kỳ biện pháp dân gian nào. Không cho người bệnh uống nước, ăn, hay uống thuốc theo lời mách. Tất cả những việc này có thể làm chậm trễ thời gian đưa đến bệnh viện và gây thêm nguy hiểm. Việc duy nhất bản thân nên làm là giữ người bệnh an toàn, theo dõi sát biểu hiện của họ và hỗ trợ đội cấp cứu ngay khi họ tới.
4. Ai có nguy cơ đột quỵ khi tập tại phòng gym
Đột quỵ khi tập gym không xảy ra ngẫu nhiên mà thường liên quan đến những yếu tố nguy cơ tiềm ẩn trong cơ thể. Có nhiều người nhìn bên ngoài vẫn khỏe mạnh, nhưng thực tế họ đang mang trong mình những “bệnh nền” hoặc bất thường về tim mạch mà chưa được phát hiện. Khi tập luyện cường độ cao, các vấn đề này có thể đột ngột bộc phát.
Những người có tiền sử bệnh tim mạch hoặc huyết áp không ổn định nên đặc biệt cẩn trọng. Ví dụ, người bị tăng huyết áp có thể không có triệu chứng rõ ràng nhưng lại dễ gặp tổn thương mạch máu não nếu huyết áp tăng vọt khi nâng tạ nặng. Người mắc bệnh tim như rung nhĩ, hở van tim hoặc suy tim có nguy cơ hình thành cục máu đông trong tim. Khi máu đông trôi lên não và làm tắc mạch máu, đột quỵ thiếu máu cục bộ có thể xảy ra ngay cả trong lúc đang tập luyện.
Các bệnh lý chuyển hóa như đái tháo đường, rối loạn lipid máu và béo phì cũng làm tăng nguy cơ. Những tình trạng này khiến hệ mạch máu bị tổn thương âm thầm theo thời gian, làm mạch dễ vỡ hoặc tắc nghẽn khi tim phải hoạt động quá mức trong lúc tập. Người béo phì thường kèm theo nhiều rối loạn khác như tăng đường huyết, rối loạn lipid và tăng huyết áp – đây là một chuỗi nguy cơ kết hợp có thể làm tăng gấp nhiều lần khả năng đột quỵ nếu không được kiểm soát trước khi tập luyện.
Ngoài ra, yếu tố di truyền và lối sống cũng đóng vai trò quan trọng. Nếu từng có cơn thiếu máu não thoáng qua, từng bị đột quỵ hoặc có người thân mắc bệnh này, cần đi kiểm tra định kỳ để tầm soát các vấn đề mạch máu não. Bên cạnh đó, thói quen hút thuốc, uống rượu thường xuyên hay việc ngồi nhiều và đột ngột chuyển sang tập luyện nặng là điều rất nguy hiểm. Những thay đổi quá nhanh sẽ khiến hệ tim mạch không kịp thích nghi, dẫn đến nguy cơ vỡ mạch hoặc tắc mạch trong lúc vận động.
5. Cách phòng tránh nguy cơ đột quỵ khi tập tại phòng gym
Tập luyện trong phòng gym mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tim mạch và thể lực, nhưng cần có sự chuẩn bị đúng cách, đặc biệt đối với những người có bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu hoặc có tiền sử bệnh tim mạch.
Trước khi bắt đầu luyện tập, nên kiểm tra sức khỏe tổng quát – đặc biệt ở người trên 40 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ. Các xét nghiệm cần thiết gồm đo huyết áp, đường huyết, mỡ máu và điện tâm đồ để đánh giá tình trạng tim mạch. Nếu có dấu hiệu bất thường, cần trao đổi cụ thể với bác sĩ để điều chỉnh kế hoạch luyện tập phù hợp.
Tập luyện nên bắt đầu từ mức nhẹ đến vừa phải, sau đó mới tăng dần cường độ khi cơ thể đã thích nghi. Tránh nâng tạ quá nặng hoặc tập quá sức trong thời gian ngắn, vì có thể gây tăng huyết áp đột ngột hoặc rối loạn nhịp tim. Khởi động trước khi tập và giãn cơ sau khi tập là bắt buộc. Cần dành ít nhất 5–10 phút để làm nóng cơ thể trước khi vận động mạnh và thư giãn sau khi kết thúc buổi tập, giúp tuần hoàn ổn định và giảm nguy cơ đột quỵ. Trong lúc tập, cần hít thở đều đặn. Tránh việc nín thở khi gồng sức, vì điều này làm tăng áp lực trong ngực và đẩy huyết áp lên cao. Hít vào khi thực hiện động tác thả lỏng và thở ra khi dùng lực.
Cơ thể mất nước trong quá trình tập luyện làm máu đặc lại, có thể tăng nguy cơ hình thành cục máu đông. Vì vậy, cần uống đủ nước trước, trong và sau buổi tập. Người có tăng huyết áp không nên tập luyện vào sáng sớm khi huyết áp thường dao động cao. Buổi chiều là thời điểm an toàn hơn để luyện tập. Ngoài ra, không nên tắm nước lạnh ngay sau tập. Cơ thể cần thời gian phục hồi nhiệt độ và huyết áp, nên nghỉ ngơi ít nhất 20–30 phút rồi mới tắm bằng nước ấm.
Những người đang điều trị bệnh lý nền cần tuân thủ phác đồ điều trị và tái khám định kỳ. Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và mỡ máu là yếu tố then chốt giúp giảm nguy cơ đột quỵ trong quá trình luyện tập. Lối sống lành mạnh cũng đóng vai trò quan trọng: cần ăn uống cân đối với nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên cám, đồng thời hạn chế muối, chất béo bão hòa và đường. Ngoài ra, cần tránh hút thuốc và sử dụng rượu bia, vì đây là những yếu tố làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu não.
=> Xem thêm: Khi nào đột quỵ xảy ra và những thời điểm nguy cơ tăng cao trong ngày
6. Sau đột quỵ có nên tập gym lại không?
Câu trả lời là CÓ, nhưng người từng bị đột quỵ vẫn có thể trở lại tập luyện thể chất, bao gồm cả các hoạt động trong phòng gym, nếu có chỉ định và hướng dẫn từ bác sĩ điều trị. Hoạt động thể chất đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong quá trình phục hồi chức năng sau đột quỵ và ngăn ngừa tái phát. Tuy nhiên, việc quay trở lại phòng gym cần được xem xét như một phần của quá trình điều trị chứ không phải là một hoạt động giải trí thông thường.
Quy trình quay lại tập luyện an toàn:
- Tham vấn và được sự cho phép của bác sĩ: Đây là bước bắt buộc đầu tiên. Bác sĩ chuyên khoa thần kinh, tim mạch và phục hồi chức năng sẽ đánh giá toàn diện tình trạng sức khỏe, mức độ di chứng và khả năng gắng sức của người bệnh. Họ sẽ cho biết khi nào là thời điểm an toàn để bắt đầu và đưa ra những giới hạn cần tuân thủ.
- Bắt đầu với vật lý trị liệu: Quá trình vận động thường bắt đầu ngay tại bệnh viện hoặc các trung tâm phục hồi chức năng dưới sự hướng dẫn của các chuyên gia vật lý trị liệu. Mục tiêu là phục hồi lại các chức năng vận động cơ bản bị ảnh hưởng.
- Xây dựng chương trình tập luyện cá nhân hóa: Khi quay lại phòng gym, người bệnh không thể tập theo các chương trình phổ thông. Họ cần một chương trình được thiết kế riêng bởi một huấn luyện viên cá nhân có chuyên môn và kinh nghiệm làm việc với bệnh nhân sau đột quỵ, hoặc một chuyên gia vật lý trị liệu.
- Lựa chọn bài tập và cường độ phù hợp:
- Ưu tiên các bài tập cường độ thấp đến trung bình: Đi bộ trên máy, đạp xe tại chỗ, các bài tập thăng bằng và phối hợp nhẹ nhàng.
- Tránh các bài tập gắng sức cao: Tuyệt đối tránh nâng tạ quá nặng, các bài tập gây tăng áp lực đột ngột (HIIT) trong giai đoạn đầu.
- Tập trung vào sự ổn định và kiểm soát: Các bài tập nên nhắm đến việc cải thiện sức mạnh của các nhóm cơ bị yếu, tăng cường sự thăng bằng và linh hoạt.
- Theo dõi chặt chẽ: Trong suốt quá trình tập, cần theo dõi sát sao các dấu hiệu sinh tồn như nhịp tim, huyết áp và bất kỳ triệu chứng bất thường nào như chóng mặt, đau đầu, mệt mỏi quá mức.
=> Mời ông bà xem thêm dưới đây để chủ động phòng tránh đột quỵ trong khi chơi thể thao:
- Đột quỵ trong lúc đá bóng vì sao gắng sức đột ngột làm tăng nguy cơ
- Đột quỵ trong lúc chơi pickleball nhận diện rủi ro khi chơi các môn thể thao đang phổ biến
Mục tiêu cuối cùng của việc tập luyện sau đột quỵ là cải thiện chất lượng cuộc sống, tăng cường sự độc lập và giảm thiểu nguy cơ đột quỵ tái phát, chứ không phải để xây dựng cơ bắp hay đạt được các thành tích thể thao.Đột quỵ khi tập gym là một nguy cơ có thể xảy ra nếu cơ thể đang mang sẵn bệnh lý tiềm ẩn và việc tập luyện không được thực hiện đúng cách. Tuy nhiên, nguy cơ này hoàn toàn có thể giảm thiểu nếu chúng ta chủ động kiểm tra sức khỏe trước khi tập, hiểu rõ giới hạn của bản thân và điều chỉnh cường độ luyện tập cho phù hợp. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu bất thường trong lúc vận động, biết cách xử trí khi có người gặp tình huống khẩn cấp tại phòng gym, và đặc biệt là chú trọng đến yếu tố an toàn trong từng buổi tập sẽ giúp duy trì được thể lực và bảo vệ được sức khỏe tim mạch, não bộ về lâu dài.
