Đột quỵ nên ăn gì là thắc mắc chung của nhiều gia đình khi chăm sóc người thân vừa trải qua tai biến mạch máu não. Đây là bệnh lý nghiêm trọng, có thể dẫn đến tử vong hoặc để lại các di chứng lâu dài ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Bên cạnh việc tuân thủ phác đồ điều trị và phục hồi chức năng, chế độ dinh dưỡng hợp lý đóng vai trò quan trọng giúp bệnh nhân phục hồi nhanh hơn. Một thực đơn cân đối không chỉ giúp tái tạo tế bào não bị tổn thương mà còn góp phần cải thiện sức khỏe tim mạch, nâng cao thể trạng và giảm nguy cơ tái phát đột quỵ.
1. Người bị đột quỵ nên ăn gì?
Đột quỵ nên ăn gì? Câu trả lời là một chế độ ăn uống cân bằng, khoa học, ưu tiên các thực phẩm tốt cho tim mạch và não bộ. Sau đột quỵ, người bệnh không cần ăn kiêng quá mức, nhưng nên hạn chế các thực phẩm gây hại và tập trung kiểm soát các bệnh lý liên quan như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, đái tháo đường và béo phì – những yếu tố làm tăng nguy cơ đột quỵ lần hai. Đồng thời, bữa ăn cũng cần đủ chất để hỗ trợ quá trình phục hồi chức năng vận động, ngôn ngữ và nhận thức.
1.1 Thực phẩm giàu chất xơ
Thực phẩm giàu chất xơ là lựa chọn quan trọng cho người sau đột quỵ. Chất xơ giúp bảo vệ tim mạch, kiểm soát đường huyết và hỗ trợ tiêu hóa – ba yếu tố rất cần thiết trong quá trình hồi phục.
Chất xơ hòa tan, có nhiều trong yến mạch, đậu, táo và cà rốt, giúp “quét sạch” cholesterol xấu (LDL) ra khỏi cơ thể. Nhờ đó, nó làm giảm nguy cơ hình thành mảng bám trong mạch máu – nguyên nhân hàng đầu gây tắc nghẽn mạch máu não.
Chất xơ không hòa tan, có trong ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh và các loại hạt, giúp ruột hoạt động đều đặn, ngăn ngừa táo bón – vấn đề thường gặp ở người nằm lâu, ít đi lại sau đột quỵ.
Ngoài ra, chế độ ăn giàu chất xơ giúp giảm cảm giác thèm ăn, từ đó kiểm soát cân nặng tốt hơn. Việc giữ cân nặng ổn định sẽ làm giảm áp lực cho tim và phòng ngừa tái phát đột quỵ.
1.2 Thực phẩm giàu protein
Protein là chất dinh dưỡng quan trọng giúp xây dựng và tái tạo các tế bào trong cơ thể. Sau khi bị đột quỵ, não và cơ bắp có thể bị tổn thương, cần được sửa chữa và phục hồi. Trong giai đoạn này, cơ thể cần nhiều protein để hỗ trợ quá trình lành thương và giữ cho cơ không bị teo, đặc biệt nếu người bệnh phải nằm nhiều, ít vận động.
Tình trạng mất cơ sẽ khiến người bệnh yếu đi rõ rệt, phục hồi chậm hơn. Vì vậy, bổ sung thực phẩm giàu protein chất lượng cao là rất cần thiết. Những thực phẩm này giúp duy trì sức cơ, cải thiện khả năng vận động và rút ngắn thời gian hồi phục.
Tuy nhiên, không phải loại protein nào cũng tốt như nhau. Nên ưu tiên các loại protein nạc, ít chất béo xấu và cholesterol. Một số lựa chọn tốt bao gồm: cá (nhất là cá hồi, cá thu), thịt gà bỏ da, các sản phẩm từ đậu nành (như đậu phụ, sữa đậu nành) và các loại đậu khác (đậu đen, đậu lăng…). Những thực phẩm này không chỉ cung cấp đầy đủ axit amin thiết yếu mà còn có thêm các dưỡng chất có lợi, hỗ trợ phục hồi sức khỏe toàn diện sau đột quỵ.
1.3 Thực phẩm giàu Omega-3
Omega-3 là một loại chất béo tốt cho sức khỏe, có nhiều trong cá béo và một số loại hạt. Loại chất béo này nổi bật với khả năng chống viêm, giúp ngăn ngừa tổn thương thành mạch máu và làm chậm quá trình xơ vữa động mạch. Omega-3, đặc biệt là hai dạng EPA và DHA, không chỉ giúp giảm mỡ máu xấu (triglyceride), hạ nhẹ huyết áp mà còn hạn chế hình thành cục máu đông – yếu tố nguy cơ dẫn đến đột quỵ. Với não bộ, DHA là thành phần quan trọng cấu tạo nên màng tế bào thần kinh, góp phần cải thiện trí nhớ và bảo vệ não khỏi tổn thương.
Một số thực phẩm giàu Omega-3 nên ăn hàng ngày gồm cá hồi, cá mòi, cá trích, hạt óc chó, hạt lanh và hạt chia.
1.4 Thực phẩm giàu Vitamin
Vitamin là những chất dinh dưỡng cơ thể chỉ cần với lượng rất nhỏ nhưng lại giữ vai trò cực kỳ quan trọng, nhất là trong quá trình phục hồi sau đột quỵ. Chúng giống như những “chất xúc tác” giúp các hoạt động bên trong cơ thể diễn ra trơn tru và hiệu quả hơn.
- Nhóm vitamin B – đặc biệt là B6, B12 và folate (axit folic) – giúp giảm nồng độ homocysteine, một axit amin trong máu có liên quan đến nguy cơ đột quỵ. Các loại rau xanh đậm là nguồn folate tự nhiên rất tốt.
- Vitamin C – có nhiều trong cam, chanh, bưởi – là chất chống oxy hóa mạnh, giúp bảo vệ tế bào và tăng cường độ bền cho thành mạch.
- Vitamin E – có trong hạt, dầu thực vật – cũng giúp bảo vệ màng tế bào thần kinh khỏi tổn thương.
2. Thực đơn tham khảo cho người bị bệnh đột quỵ
Khi xây dựng thực đơn cho người bị đột quỵ, cần tuân theo nguyên tắc: hạn chế muối, đường, chất béo xấu và ưu tiên cách chế biến lành mạnh như hấp, luộc, nướng thay vì chiên xào nhiều dầu mỡ. Bữa ăn nên được chia nhỏ thành 4–5 lần trong ngày để giúp tiêu hóa dễ dàng hơn và duy trì năng lượng ổn định. Nếu người bệnh gặp khó khăn trong việc nhai hoặc nuốt, thức ăn cần được nấu mềm, cắt nhỏ hoặc xay nhuyễn để dễ ăn và tránh nguy cơ sặc.
Ví dụ về thực đơn trong một ngày:
| Bữa ăn | Gợi ý món ăn | Phân tích dinh dưỡng |
| Bữa sáng (7:00) | Cháo yến mạch nấu với thịt gà băm và cà rốt. | Yến mạch cung cấp chất xơ hòa tan giúp giảm cholesterol. Thịt gà cung cấp protein nạc để phục hồi cơ bắp. Cà rốt giàu vitamin A. |
| Bữa phụ sáng (9:30) | 1 quả chuối và một hộp sữa chua không đường. | Chuối giàu Kali giúp ổn định huyết áp. Sữa chua cung cấp protein và lợi khuẩn tốt cho đường ruột. |
| Bữa trưa (12:00) | Cơm gạo lứt (nấu mềm) + 1 khúc cá thu sốt cà chua + Canh cải bó xôi nấu tôm. | Gạo lứt giàu chất xơ hỗ trợ tiêu hóa, cá thu sốt cà chua cung cấp đạm và Omega-3 tốt cho tim mạch, còn canh cải bó xôi nấu tôm bổ sung vitamin và khoáng chất giúp tăng sức đề kháng. |
| Bữa phụ chiều (15:00) | Một ly sinh tố bơ và một vài hạt óc chó. | Bơ cung cấp chất béo không bão hòa đơn tốt cho não bộ. Hạt óc chó giàu Omega-3 và Vitamin E. |
| Bữa tối (18:00) | Cơm trắng (ít) + Đậu phụ nhồi nấm hấp + Bông cải xanh luộc. | Đậu phụ và nấm cung cấp protein thực vật. Bông cải xanh giàu vitamin và chất xơ. Bữa ăn nhẹ nhàng, dễ tiêu hóa. |
Lưu ý: Đây chỉ là thực đơn tham khảo. Người nhà nên tham vấn ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng chế độ ăn phù hợp nhất với tình trạng sức khỏe, bệnh nền và sở thích của người bệnh.
=> Xem thêm: Đột quỵ nên uống gì để lựa chọn đồ uống hỗ trợ phục hồi và bảo vệ mạch máu
3. Top những thực phẩm người bị đột quỵ nên ăn
Dưới đây là danh sách top những thực phẩm người bị đột quỵ nên ăn đã được khoa học chứng minh là có lợi cho quá trình phục hồi và phòng ngừa tái phát.
3.1 Rau màu xanh đậm
Các loại rau xanh đậm như cải bó xôi, súp lơ xanh, cải xoăn hay rau diếp cá là thực phẩm rất quan trọng trong chế độ ăn của người bị đột quỵ. Chúng giàu folate (axit folic) và vitamin B6 – hai dưỡng chất giúp giảm homocysteine trong máu, một yếu tố làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu và đột quỵ. Ngoài ra, rau xanh đậm còn chứa các chất chống oxy hóa mạnh như lutein và zeaxanthin, có tác dụng bảo vệ tế bào não khỏi hư hại. Hàm lượng magie và kali cao trong rau cũng giúp điều hòa huyết áp một cách tự nhiên.
Để giữ nguyên giá trị dinh dưỡng, nên chế biến rau bằng cách hấp, luộc hoặc nấu canh thay vì xào nhiều dầu. Việc ăn đa dạng các loại rau xanh đậm mỗi ngày là cách đơn giản giúp hỗ trợ sức khỏe não bộ và hệ tim mạch.
3.2 Cá hồi
Cá hồi và các loại cá béo khác (cá thu, cá trích, cá mòi) được mệnh danh là “thực phẩm vàng” cho não bộ và tim mạch. Giá trị dinh dưỡng vượt trội của chúng đến từ hàm lượng axit béo Omega-3, đặc biệt là DHA và EPA, cực kỳ cao. Như đã phân tích, Omega-3 có tác dụng kháng viêm mạnh mẽ, giúp làm dịu các tổn thương bên trong thành mạch, cải thiện độ đàn hồi của mạch máu và ngăn ngừa sự hình thành cục máu đông. DHA là thành phần cấu trúc chính của não và võng mạc, việc bổ sung đầy đủ DHA giúp hỗ trợ quá trình sửa chữa tế bào thần kinh và cải thiện chức năng nhận thức sau đột quỵ. Ngoài ra, cá hồi còn là một nguồn protein chất lượng cao, dễ tiêu hóa, cung cấp năng lượng và nguyên liệu cần thiết cho quá trình phục hồi thể chất. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ khuyến nghị nên ăn ít nhất hai bữa cá béo mỗi tuần.
3.3 Khoai lang
Khoai lang là một nguồn tinh bột tốt cho sức khỏe, đặc biệt phù hợp với người sau đột quỵ. So với khoai tây, bánh mì trắng hay cơm trắng, khoai lang có chỉ số đường huyết thấp hơn, giúp giải phóng năng lượng chậm và ổn định, tránh tình trạng đường huyết tăng đột ngột – điều rất quan trọng trong việc kiểm soát cân nặng và đường máu. Khoai lang cũng chứa lượng kali cao, một khoáng chất có tác dụng giúp cơ thể đào thải natri (muối) dư thừa, làm giãn mạch máu và hỗ trợ hạ huyết áp. Ngoài ra, khoai lang còn cung cấp nhiều chất xơ và beta-carotene – một chất chống oxy hóa mạnh giúp bảo vệ tế bào và tăng cường miễn dịch.
3.4 Các loại đậu
Các loại đậu như đậu đen, đậu xanh, đậu lăng, đậu gà và đậu nành là nguồn protein thực vật và chất xơ vừa rẻ vừa giàu dinh dưỡng. Chúng là lựa chọn thay thế lý tưởng cho thịt đỏ – loại thực phẩm thường chứa nhiều chất béo bão hòa và cholesterol không tốt cho tim mạch. Chất xơ hòa tan trong đậu giúp giảm lượng cholesterol trong máu, đồng thời cung cấp thêm magie, kali và folate – ba vi chất quan trọng giúp ổn định huyết áp, bảo vệ mạch máu và cải thiện chức năng tim. Ăn đậu thường xuyên còn hỗ trợ kiểm soát đường huyết và duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh. Các món từ đậu cũng rất đa dạng như chè, sữa đậu, súp hay các món hầm, dễ chế biến và phù hợp với khẩu vị người bệnh.
3.5 Cà chua chín
Màu đỏ tươi của cà chua chín đến từ lycopene, một chất chống oxy hóa cực mạnh thuộc nhóm carotenoid. Nồng độ lycopene trong máu cao có liên quan đến việc giảm nguy cơ đột quỵ do thiếu máu cục bộ. Lycopene hoạt động bằng cách trung hòa các gốc tự do có hại, ngăn chặn quá trình oxy hóa LDL-cholesterol (cholesterol xấu) – bước khởi đầu quan trọng trong việc hình thành mảng xơ vữa động mạch. Khi được nấu chín cùng với một chút dầu ăn lành mạnh (như dầu ô liu), khả năng hấp thu lycopene của cơ thể sẽ tăng lên đáng kể. Ngoài ra, cà chua còn là một nguồn cung cấp vitamin C và kali dồi dào, góp phần tăng cường sức đề kháng và kiểm soát huyết áp. Vì vậy, việc thêm cà chua vào các món súp, sốt hoặc salad là một cách đơn giản để bảo vệ sức khỏe não bộ.
3.6 Bưởi
Bưởi, cùng với các loại quả có múi khác, là một kho tàng vitamin C và các hợp chất flavonoid. Vitamin C không chỉ giúp tăng cường hệ miễn dịch mà còn là yếu tố cần thiết cho việc sản xuất collagen, giúp duy trì sự dẻo dai và bền vững của thành mạch máu. Những phụ nữ tiêu thụ nhiều flavonoid từ các loại trái cây có múi có nguy cơ đột quỵ do thiếu máu cục bộ thấp hơn. Một trong những flavonoid nổi bật trong bưởi là naringin, có tác dụng chống oxy hóa và chống viêm, giúp cải thiện lưu thông máu và giảm mức cholesterol. Hơn nữa, bưởi còn cung cấp một lượng chất xơ và kali đáng kể, hỗ trợ kiểm soát huyết áp và đường huyết. Đây là một trong những câu trả lời xuất sắc cho câu hỏi đột quỵ nên ăn hoa quả gì.
3.7 Táo
Táo là loại trái cây quen thuộc nhưng mang lại nhiều lợi ích trong việc phòng ngừa tai biến mạch máu não. Trong táo chứa pectin – một dạng chất xơ hòa tan giúp giảm cholesterol xấu (LDL) và ngăn ngừa hình thành mảng bám trong thành mạch, từ đó duy trì lưu thông máu và cung cấp oxy ổn định cho não. Bên cạnh đó, táo còn giàu chất chống oxy hóa, vitamin C và kali, góp phần bảo vệ tế bào thần kinh và kiểm soát huyết áp. Thói quen ăn táo thường xuyên không chỉ giúp giảm nguy cơ đột quỵ, mà còn hỗ trợ quá trình phục hồi ở những người đã từng mắc bệnh lý mạch máu não, đồng thời tăng cường sức khỏe tim mạch và hệ miễn dịch.
3.8 Các loại hạt
Các loại hạt như hạnh nhân, óc chó, hạt lanh, hạt chia, hạt hướng dương là những gói dinh dưỡng nhỏ bé nhưng chứa đựng nguồn năng lượng và dưỡng chất dồi dào. Chúng rất giàu chất béo không bão hòa đơn và không bão hòa đa, là những loại “chất béo tốt” giúp làm giảm cholesterol xấu (LDL) và tăng cholesterol tốt (HDL). Đặc biệt, hạt óc chó là một trong số ít các nguồn thực vật giàu axit béo Omega-3 (dưới dạng ALA). Các loại hạt cũng là nguồn cung cấp vitamin E, một chất chống oxy hóa mạnh mẽ giúp bảo vệ màng tế bào khỏi tổn thương. Magie, một khoáng chất có nhiều trong hạnh nhân và hạt điều, đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa huyết áp và chức năng thần kinh. Chỉ cần một nắm nhỏ các loại hạt mỗi ngày là đủ để cung cấp nhiều lợi ích cho sức khỏe tim mạch và não bộ.
3.9 Chuối
Chuối nổi tiếng là một trong những nguồn cung cấp Kali tốt nhất. Như đã đề cập, Kali là khoáng chất thiết yếu để kiểm soát huyết áp, một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra đột quỵ. Một chế độ ăn giàu Kali giúp cân bằng lại tác động tiêu cực của natri (muối), giúp mạch máu thư giãn và giảm áp lực lên hệ thống tuần hoàn. Chuối cũng cung cấp năng lượng nhanh chóng dưới dạng carbohydrate tự nhiên, rất hữu ích cho người bệnh cảm thấy mệt mỏi, suy nhược. Với kết cấu mềm, vị ngọt tự nhiên, chuối là một món ăn phụ hoặc món tráng miệng lý tưởng, dễ ăn và dễ tiêu hóa, phù hợp với cả những bệnh nhân gặp khó khăn trong việc nhai nuốt.
=> Xem thêm: Đột quỵ không nên ăn gì để tránh những thực phẩm làm tăng nguy cơ tái phát
4. Đột quỵ nên ăn hoa quả gì?
Người bệnh sau đột quỵ nên ưu tiên các loại trái cây giàu chất chống oxy hóa, chất xơ và vitamin, nhằm hỗ trợ phục hồi chức năng não, cải thiện tuần hoàn máu và giảm nguy cơ tái phát. Đặc biệt, các loại quả mọng có màu sắc đậm là lựa chọn hàng đầu vì chứa nhiều hợp chất có lợi cho hệ tim mạch và não bộ.
- Quả mọng (như dâu tây, việt quất, mâm xôi): Đây là nhóm trái cây giàu anthocyanin – chất chống oxy hóa mạnh giúp bảo vệ thành mạch máu, giảm viêm và hỗ trợ cải thiện chức năng tuần hoàn. Ngoài ra, chúng còn chứa vitamin C và chất xơ, hỗ trợ tăng cường sức đề kháng.
- Táo: một loại quả chứa nhiều pectin – một loại chất xơ hòa tan có tác dụng làm giảm cholesterol xấu (LDL) trong máu, giúp hạn chế xơ vữa động mạch và cải thiện lưu lượng máu lên não.
- Bơ: Là nguồn cung cấp chất béo không bão hòa đơn và kali, bơ hỗ trợ điều hòa huyết áp và cải thiện sức khỏe tim mạch. Ngoài ra, bơ cũng giúp bảo vệ tế bào não trước các tổn thương do thiếu máu.
- Lựu: Nước ép lựu chứa nhiều chất chống oxy hóa và có khả năng làm loãng máu nhẹ, giúp giảm nguy cơ hình thành huyết khối – nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ nhồi máu não.
- Ổi: Là loại quả giàu vitamin C vượt trội, ổi giúp tăng cường miễn dịch và bảo vệ thành mạch khỏi tổn thương oxy hóa, từ đó hỗ trợ phòng ngừa đột quỵ tái phát.
Với những người bị rối loạn nuốt sau đột quỵ, trái cây nên được chế biến thành dạng mềm như sinh tố, nước ép hoặc xay nhuyễn để dễ ăn và an toàn hơn, tránh nguy cơ hít sặc. Nên chọn trái cây tươi thay vì hoa quả đóng hộp hoặc ngâm đường để kiểm soát lượng đường đưa vào cơ thể.
=> Xem thêm: Đi thăm người đột quỵ mua gì để chọn quà phù hợp, tốt cho sức khỏe người bệnh
Để trả lời cho câu hỏi “người bị đột quỵ nên ăn gì”, cả bệnh nhân và người chăm sóc cần hiểu rằng dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình phục hồi. Một chế độ ăn hợp lý nên giàu rau củ, trái cây, chất xơ, protein nạc (như thịt trắng, cá), chất béo tốt (như Omega-3 trong cá hồi, hạt lanh) và vitamin. Những thực phẩm như rau lá xanh, khoai lang, các loại đậu hay trái cây tươi không chỉ giúp kiểm soát các yếu tố nguy cơ như huyết áp, mỡ máu mà còn hỗ trợ cơ thể tái tạo và chữa lành sau tổn thương não. Tuy chế độ ăn không thể thay thế điều trị y khoa, nhưng đây là một phần thiết yếu trong quá trình hồi phục và ngăn ngừa đột quỵ tái phát.
