Đột quỵ vì thức khuya có đúng không? Hậu quả, cách xử lý

Đột quỵ vì thức khuya là một nguy cơ có thật, không chỉ là chuyện mất ngủ đơn thuần mà có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe, đặc biệt là tim và não. Trong cuộc sống hiện đại, nhiều người – nhất là giới trẻ – có thói quen ngủ muộn vì công việc, học tập hay giải trí. Thức khuya kéo dài khiến đồng hồ sinh học bị đảo lộn, gây rối loạn huyết áp, tăng nhịp tim, làm mạch máu co thắt bất thường và dễ hình thành cục máu đông – đây chính là những yếu tố có thể dẫn tới đột quỵ. Theo một số nghiên cứu, nguy cơ mắc đột quỵ có thể tăng tới 26% ở những người ngủ không điều độ. Nhiều người nghĩ rằng chỉ cần ngủ bù vào ngày hôm sau là đủ, nhưng thực tế, tổn thương đến mạch máu và hệ thần kinh diễn ra âm thầm và tích tụ theo thời gian. Vì vậy, nếu một người thường xuyên thức khuya, hãy nghiêm túc nhìn lại thói quen của mình – Chỉ với việc điều chỉnh giờ giấc hợp lý và ngủ đủ giấc mỗi ngày cũng đã giúp giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ

1. Đột quỵ vì thức khuya có phải không?

Đột quỵ vì thức khuya thực sự là có, và điều này đã được khoa học chứng minh rõ ràng. Không phải chỉ vì mệt mỏi hay thiếu ngủ đơn thuần, mà khi thức khuya thường xuyên, toàn bộ cơ thể bị đảo lộn khỏi nhịp sinh học vốn có. Hệ thần kinh phải hoạt động nhiều hơn vào ban đêm, tim phải làm việc không đúng giờ nghỉ, huyết áp tăng thất thường và các hormone cũng bị rối loạn. Tình trạng này giống như cơ thể đang bị đặt vào trạng thái “báo động” kéo dài. Chính sự căng thẳng âm thầm này là yếu tố góp phần gây ra các bệnh tim mạch và đặc biệt là đột quỵ nếu kéo dài. Vì vậy, việc duy trì thói quen ngủ đúng giờ, đủ giấc không chỉ giúp cơ thể tỉnh táo hơn mà còn bảo vệ mạch máu và sức khỏe lâu dài.

Một nghiên cứu lớn được công bố trên Tạp chí Dịch tễ học & Sức khỏe cộng đồng cho thấy những người ngủ không đúng giờ, đặc biệt là hay thức khuya, có nguy cơ bị bệnh tim mạch nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim và đột quỵ cao hơn 26% so với người ngủ đều đặn mỗi ngày. Ở Việt Nam, nhiều bệnh viện lớn cũng ghi nhận số ca đột quỵ ở người trẻ (dưới 45 tuổi) ngày càng tăng. Nguyên nhân chính không chỉ do bệnh lý mà còn liên quan đến lối sống thiếu khoa học, bao gồm việc thức khuya kéo dài, căng thẳng, sử dụng chất kích thích và ăn uống không lành mạnh. Nếu một người thường xuyên bỏ qua giấc ngủ vì công việc, giải trí hoặc học hành, hãy hiểu rằng điều đó không chỉ khiến cơ thể mệt mỏi mà còn làm tăng nguy cơ tổn thương hệ tim mạch và mạch máu não. Việc coi nhẹ tác hại của thức khuya đồng nghĩa với việc đang âm thầm đẩy sức khỏe não bộ của mình đến gần nguy cơ đột quỵ.

2. Vì sao thức khuya làm tăng nguy cơ đột quỵ?

Thói quen thức khuya không khiến mạch máu não vỡ ngay lập tức, nhưng lại gây hại từ từ và âm thầm. Nó làm cơ thể rơi vào trạng thái mệt mỏi kéo dài, gây rối loạn nhiều hệ thống quan trọng như tim mạch, huyết áp và tuần hoàn máu. Hãy tưởng tượng cơ thể giống như một chiếc máy cần được nghỉ ngơi và “bảo trì” vào ban đêm để phục hồi. Nếu bản thân liên tục thức khuya, chẳng khác nào bắt chiếc máy đó phải hoạt động suốt ngày đêm mà không được nghỉ. Lâu dần, máy sẽ nóng, mòn và dễ hỏng – cũng như cơ thể sẽ dễ rơi vào tình trạng đột quỵ khi có thêm yếu tố nguy cơ như stress, huyết áp tăng đột ngột hay thiếu ngủ trầm trọng.

Cụ thể, các cơ chế chính bao gồm:

Kích thích hệ thần kinh giao cảm: Khi thức khuya, cơ thể tiết ra nhiều hormone gây căng thẳng như cortisol và adrenaline. Các hormone này làm tim đập nhanh hơn, huyết áp tăng cao và mạch máu co lại. Tình trạng này kéo dài khiến thành mạch máu dần mất đi sự đàn hồi, trở nên xơ cứng và dễ bị tổn thương, làm tăng nguy cơ cao huyết áp.
Tăng nguy cơ hình thành cục máu đông: Khi tim phải làm việc quá sức và huyết áp tăng cao, dòng máu chảy trong lòng mạch sẽ trở nên hỗn loạn hơn. Điều này, kết hợp với các phản ứng viêm do thiếu ngủ gây ra, làm tăng khả năng hình thành các cục máu đông. Cục máu đông này có thể di chuyển lên não, gây tắc nghẽn mạch máu và dẫn đến đột quỵ nhồi máu não (chiếm hơn 80% các ca đột quỵ).
Gây ra hoặc làm nặng thêm các bệnh lý nền: Thức khuya thường đi kèm với các thói quen xấu khác như ăn đêm, hút thuốc, uống cà phê. Thói quen ăn đêm làm tăng nguy cơ béo phì, rối loạn mỡ máu và tiểu đường type 2. Đây đều là những yếu tố nguy cơ hàng đầu của đột quỵ. Như vậy, thức khuya không chỉ tác động trực tiếp mà còn gián tiếp tạo ra một vòng xoáy bệnh lý, đẩy nguy cơ đột quỵ lên cao hơn.

3. Dấu hiệu đột quỵ vì thức khuya

Đối với những người thường xuyên thức khuya, việc nhận biết các dấu hiệu cảnh báo sớm là cực kỳ quan trọng. Các dấu hiệu này có thể được chia thành hai nhóm: dấu hiệu cảnh báo lối sống nguy hiểm và dấu hiệu đột quỵ cấp tính cần cấp cứu ngay.

Nhóm 1: Dấu hiệu cảnh báo lối sống nguy hiểm (cần thay đổi ngay)

Đây là những triệu chứng cho thấy cơ thể đang bị quá tải vì thiếu ngủ và cần được điều chỉnh lối sống trước khi quá muộn:

Đau đầu, chóng mặt thường xuyên không rõ nguyên nhân.
Mệt mỏi triền miên dù cảm thấy đã ngủ đủ giấc.
Khó tập trung, trí nhớ suy giảm, hay quên.
Hay cáu gắt, tâm trạng thay đổi thất thường.
Cảm giác hồi hộp, tức ngực, tim đập nhanh bất thường.
Tê bì nhẹ hoặc cảm giác kiến bò ở tay chân.

Nhóm 2: Dấu hiệu đột quỵ cấp tính

Dấu hiệu đột quỵ cấp tính bao gồm:

Mặt méo lệch hoặc chảy xệ một bên, nụ cười không đều.
Yếu hoặc liệt đột ngột một bên cơ thể (tay, chân), khó cử động hoặc giữ thăng bằng.
Khó nói, nói ngọng, nói lắp hoặc không thể nói rõ ràng.
Mất cảm giác hoặc tê liệt ở một phần cơ thể.
Chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng hoặc mất phối hợp vận động.
Đau đầu dữ dội, đột ngột không rõ nguyên nhân.
Mờ hoặc mất thị lực ở một hoặc cả hai mắt.
Khó nuốt, khó thở, tim đập nhanh.
Co giật hoặc ngất xỉu.
Thay đổi trạng thái tinh thần như lú lẫn, mất phương hướng hoặc kích động.

Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào trên, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế cấp cứu ngay để xử trí kịp thời, giảm thiểu tổn thương não và nguy cơ tàn phế.

4. Cách giảm nguy cơ đột quỵ cho người thức khuya

Đối với những người vì tính chất công việc hoặc lý do bất khả kháng phải thức khuya, việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa chủ động là vô cùng cần thiết để giảm thiểu rủi ro. Dưới đây là những chiến lược thực tế và hữu ích:

Tối ưu hóa giấc ngủ:

Thiết lập lịch ngủ đều đặn: Cố gắng đi ngủ và thức dậy vào cùng một thời điểm mỗi ngày, kể cả cuối tuần, để điều hòa lại đồng hồ sinh học.
Tạo môi trường ngủ lý tưởng: Phòng ngủ cần tối, yên tĩnh, mát mẻ. Hạn chế sử dụng các thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính bảng ít nhất 1-2 giờ trước khi ngủ vì ánh sáng xanh có thể ức chế sản xuất melatonin, hormone gây ngủ.

Xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học:

Hạn chế ăn khuya: Tránh ăn các bữa ăn lớn, nhiều dầu mỡ, hoặc đồ ngọt gần giờ đi ngủ. Nếu đói, hãy chọn các món ăn nhẹ lành mạnh như một quả chuối, một hộp sữa chua không đường hoặc một ly sữa ấm.
Tránh xa chất kích thích: Cà phê, trà đặc, nước tăng lực và rượu bia vào buổi tối sẽ làm hệ thần kinh căng thẳng, gây khó ngủ và tăng gánh nặng cho tim mạch.

Quản lý công việc và căng thẳng:

Tập trung làm việc ban ngày: Cố gắng giải quyết các công việc quan trọng vào ban ngày để giảm áp lực phải làm việc khuya.
Áp dụng các kỹ thuật thư giãn: Dành 15-20 phút mỗi tối để thiền, tập hít thở sâu, nghe nhạc nhẹ hoặc tập các bài yoga giãn cơ. Điều này giúp làm dịu hệ thần kinh và chuẩn bị cho giấc ngủ ngon hơn.

Vận động thể chất hợp lý:

Duy trì thói quen tập luyện đều đặn: Nên tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày để cải thiện sức khỏe tim mạch, tăng cường lưu thông máu và nâng cao sức đề kháng.
Lựa chọn thời điểm và cường độ phù hợp: Tránh tập các bài tập cường độ cao quá gần giờ ngủ để không gây kích thích thần kinh, ảnh hưởng đến giấc ngủ và nhịp tim. giờ ngủ.

5. Thức khuya liên tục nhiều ngày có gây đột quỵ không?

Thức khuya liên tục trong nhiều ngày có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ lên mức rất nguy hiểm. Nếu chỉ thức khuya một vài lần, cơ thể có thể chịu được như một lần mệt tạm thời. Nhưng nếu thức khuya suốt nhiều đêm, điều đó giống như đang khiến cơ thể phải chịu đựng một sự “hành hạ” kéo dài. Khi ấy, nguy cơ không chỉ tăng thêm mà còn nặng hơn theo thời gian.

Cơ thể khi thiếu ngủ liên tục sẽ không có thời gian để phục hồi và tự sửa chữa. Các mạch máu dần bị viêm, huyết áp tăng cao khiến thành mạch chịu nhiều áp lực và dễ tổn thương. Đồng thời, giấc ngủ kém làm rối loạn việc kiểm soát đường huyết và mỡ máu, dẫn đến hình thành các mảng xơ vữa trong mạch máu. Nếu những mảng này vỡ ra, chúng có thể tạo cục máu đông, làm tắc nghẽn dòng máu lên não và gây ra đột quỵ.

Thêm vào đó, sự căng thẳng tinh thần do thiếu ngủ cũng làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến bản thân dễ bị ốm. Một đợt nhiễm trùng nhẹ cũng có thể trở thành tác nhân làm cơ thể “vỡ trận”, khiến đột quỵ xảy ra bất ngờ. Vì thế, thức khuya kéo dài là một thói quen cực kỳ nguy hiểm – âm thầm làm hao mòn sức khỏe từng ngày. Đừng coi thường việc ngủ đủ giấc, vì đó chính là liều thuốc bảo vệ não và tim hiệu quả nhất.

6. Thức khuya nhưng ngủ ngày có giảm nguy cơ đột quỵ không?

Nhiều người nghĩ rằng chỉ cần ngủ đủ 7–8 tiếng mỗi ngày, dù là ngủ ban ngày, thì cơ thể vẫn được nghỉ ngơi đầy đủ. Nhưng đây là một hiểu lầm khá phổ biến và có thể gây hại lâu dài. Thực tế, ngủ bù vào ban ngày không thể thay thế được giấc ngủ ban đêm, và cũng không thể “xóa bỏ” hết những ảnh hưởng xấu của việc thức khuya.

Nguyên nhân chính là do nhịp sinh học tự nhiên của cơ thể – hay còn gọi là đồng hồ sinh học bên trong. Đồng hồ này giúp điều chỉnh các hoạt động sống quan trọng như thời điểm ngủ, thân nhiệt, sản xuất hormone và các quá trình tái tạo tế bào. Đồng hồ sinh học được thiết lập để đồng bộ với chu kì ngày – đêm của ánh sáng mặt trời, nghĩa là ban ngày là lúc tỉnh táo và ban đêm là lúc cần nghỉ ngơi.

Khi ngủ đúng vào ban đêm, cơ thể mới thực hiện hiệu quả các chức năng như sửa chữa tổn thương tế bào, thải độc gan và thận, ổn định hormone và tăng cường hệ miễn dịch. Ngược lại, nếu ngủ vào ban ngày – dù đủ thời gian – các quá trình quan trọng này sẽ bị gián đoạn, làm giảm hiệu quả phục hồi. Vì vậy, ngủ đúng giờ quan trọng không kém gì ngủ đủ giờ, và việc duy trì thói quen ngủ sớm, dậy sớm vẫn là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe.

Khi thức khuya và ngủ ngày, dù tổng thời gian ngủ có thể đủ, nhưng vẫn đang đi ngược lại với lập trình tự nhiên này. Việc này gây ra tình trạng “lệch múi giờ do tác động xã hội” (social jetlag), dẫn đến:

Rối loạn hormone: Mức độ cortisol (hormone stress) vẫn có thể tăng cao vào ban đêm, trong khi melatonin (hormone ngủ) không được sản xuất tối ưu.
Chất lượng giấc ngủ kém: Giấc ngủ ban ngày thường không sâu, dễ bị gián đoạn bởi ánh sáng và tiếng ồn, làm giảm hiệu quả phục hồi của não bộ và cơ thể.
Tác hại tích lũy: Các quá trình viêm và tổn thương mạch máu gây ra bởi việc thức khuya vẫn diễn ra âm thầm.

Mặc dù một giấc ngủ ngắn vào buổi trưa (khoảng 20-30 phút) có thể giúp giảm mệt mỏi và tăng sự tỉnh táo, nó chỉ là một giải pháp tình thế. Về lâu dài, việc duy trì giấc ngủ chất lượng vào ban đêm vẫn là yếu tố không thể thay thế để phòng ngừa đột quỵ.

7. Những tác hại của việc thức khuya đối với sức khỏe

Ngoài các yếu tố nguy cơ gây đột quỵ, thói quen thức khuya còn là “kẻ thù” của sức khỏe toàn diện, gây ra hàng loạt vấn đề nghiêm trọng khác.

Bộ phận bị ảnh hưởng	Tác hại cụ thể
Hệ thần kinh	– Suy giảm trí nhớ, nguy cơ cao gấp 5 lần so với người ngủ đủ giấc. – Giảm khả năng tập trung, tư duy chậm chạp. – Tăng nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer. – Gây đau đầu mạn tính, lo âu, trầm cảm.
Hệ tim mạch	– Tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim. – Tăng nguy cơ suy tim, hở van tim.
Hệ tiêu hóa	– Rối loạn tiết dịch vị, gây viêm loét dạ dày, tá tràng. – Ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật đường ruột, gây rối loạn tiêu hóa.
Hệ nội tiết	– Rối loạn nội tiết tố, ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt ở phụ nữ. – Tăng nguy cơ béo phì, tiểu đường type 2.
Hệ miễn dịch	– Suy giảm sức đề kháng, khiến cơ thể dễ bị tấn công bởi virus, vi khuẩn, dễ mắc các bệnh nhiễm trùng như cúm, viêm đường hô hấp.
Gan và thận	– Gan, thận phải làm việc quá tải, không có thời gian nghỉ ngơi để thải độc, dẫn đến suy giảm chức năng.
Thị lực & thính lực	– Gây khô mắt, mỏi mắt, suy giảm thị lực do mắt phải điều tiết liên tục. – Có thể gây ù tai, suy giảm thính lực do tuần hoàn máu đến tai trong kém.
Làn da	– Đẩy nhanh quá trình lão hóa, da trở nên sạm, xỉn màu, thiếu sức sống. – Kích thích sản xuất bã nhờn gây mụn, xuất hiện quầng thâm và bọng mắt.

Những tác hại của việc thức khuya đối với sức khoẻ

8. Người thức khuya thường xuyên nên khám khi nào?

Những người thường xuyên thức khuya, nhất là khi đi kèm với các yếu tố nguy cơ như béo phì, hút thuốc lá, cao huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh tim mạch, cần đặc biệt lưu ý đến sức khỏe của mình. Với nhóm này, khám sức khỏe định kỳ không chỉ là việc nên làm, mà là điều bắt buộc nếu muốn phòng tránh nguy cơ đột quỵ và các biến chứng nguy hiểm khác. Việc kiểm tra định kỳ sẽ giúp phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường trong cơ thể, như tổn thương mạch máu hay rối loạn chuyển hóa, trước khi chúng trở thành mối nguy lớn cho tính mạng. Đây là cách hiệu quả để ngăn chặn biến chứng từ xa, thay vì chờ đến khi bệnh trở nặng mới bắt đầu điều trị.

Nên khám sức khỏe tổng quát và tầm soát nguy cơ đột quỵ định kỳ ít nhất 1-2 lần mỗi năm. Các hạng mục khám quan trọng:

Khám lâm sàng tổng quát: Bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử bệnh, thói quen sinh hoạt và kiểm tra các dấu hiệu sinh tồn (mạch, huyết áp, nhiệt độ, nhịp thở).
Xét nghiệm máu: Cần kiểm tra công thức máu, đường huyết (glucose), mỡ máu (bộ lipid: cholesterol, triglyceride), chức năng gan, chức năng thận.
Tầm soát tim mạch: Đo điện tâm đồ (ECG) để phát hiện các rối loạn nhịp tim, siêu âm tim để đánh giá cấu trúc và chức năng của tim.
Tầm soát mạch máu: Siêu âm Doppler động mạch cảnh và động mạch đốt sống để kiểm tra tình trạng hẹp lòng mạch hoặc các mảng xơ vữa.
Chẩn đoán hình ảnh não (nếu có nguy cơ cao): Bác sĩ có thể chỉ định chụp CT scan hoặc MRI sọ não để phát hiện các tổn thương thầm lặng hoặc các yếu tố nguy cơ khác trong não.

Việc chủ động đi khám và cung cấp đầy đủ thông tin về thói quen thức khuya cho bác sĩ sẽ giúp họ đưa ra những lời khuyên và phác đồ theo dõi phù hợp nhất.

Đột quỵ vì thức khuya không còn là điều xa lạ mà đã trở thành mối lo thật sự trong cuộc sống hiện đại. Việc thức khuya liên tục khiến cơ thể bị quá tải – nhịp sinh học bị rối loạn, huyết áp tăng bất thường, dễ hình thành cục máu đông và làm các cơ quan như tim, gan, thận dần yếu đi. Ngủ bù vào ban ngày tuy có thể giúp cơ thể đỡ mệt, nhưng không thể đảo ngược được những tổn thương mà việc thiếu ngủ ban đêm đã gây ra. Muốn bảo vệ sức khỏe và tránh nguy cơ đột quỵ, điều quan trọng nhất là điều chỉnh lại lối sống: ngủ đủ giấc vào ban đêm, ăn uống lành mạnh, vận động đều đặn và kiểm tra sức khỏe định kỳ – nhất là nếu đang làm việc ca đêm hoặc thường xuyên thức khuya. Hãy nhớ rằng, một đêm thiếu ngủ có thể ảnh hưởng đến cả một đời sống khỏe mạnh.