Audio Podcasts
Phương pháp sơ cứu đột quỵ bằng kim là một quan niệm được lan truyền trong dân gian, xuất phát từ mong muốn cứu giúp người thân trong khoảnh khắc nguy cấp. Tuy nhiên, giữa muôn vàn thông tin, việc nhận định đúng sai về mặt y khoa là vô cùng quan trọng, bởi một hành động sơ cứu sai lầm có thể dẫn đến những hậu quả khôn lường.
1. Sơ cứu đột quỵ bằng kim là như thế nào?
Sơ cứu đột quỵ bằng kim là một phương pháp truyền miệng không có trong bất kỳ tài liệu y khoa chính thống nào. Theo quan niệm dân gian, khi một người đột ngột có các dấu hiệu như mất đối xứng cơ mặt, nói khó, yếu liệt tay chân, co giật hoặc bất tỉnh, người nhà sẽ dùng một vật sắc nhọn (thường là kim may vá, kim châm cứu đã qua hơ lửa) để chích vào 10 đầu ngón tay hoặc ngón chân của người bệnh. Sau khi chích, họ sẽ nặn ra vài giọt máu từ mỗi đầu ngón tay. Một số biến thể khác của phương pháp này còn bao gồm việc chích vào dái tai và nặn máu cho đến khi người bệnh tỉnh lại.
Niềm tin đằng sau hành động này thường xuất phát từ suy nghĩ đơn giản rằng đột quỵ là do “trúng gió độc” hoặc máu bị “tắc nghẽn”, và việc chích máu sẽ giúp “hạ huyết áp”, “khai thông kinh mạch” hoặc “giải phóng máu độc”, từ đó giúp người bệnh qua cơn nguy kịch. Tâm lý chung khi đối mặt với tình huống khẩn cấp là mong muốn làm một điều gì đó ngay lập tức, và phương pháp này mang lại cảm giác can thiệp chủ động.
2. Có nên sơ cứu đột quỵ bằng kim không
Câu trả lời là tuyệt đối không. Phương pháp này không chỉ không có tác dụng mà còn cực kỳ nguy hiểm. Để hiểu rõ tại sao, chúng ta cần nắm vững bản chất của đột quỵ. Đột quỵ, hay tai biến mạch máu não, là một tình trạng cấp cứu y tế xảy ra khi nguồn cung cấp máu cho một phần não bộ bị gián đoạn đột ngột. Có hai nguyên nhân chính:
- Đột quỵ nhồi máu não (chiếm đa số ca): Là do cục máu đông làm tắc mạch máu lên não, khiến não không nhận được oxy, từ đó tế bào não chết dần.
- Đột quỵ xuất huyết não (ít gặp hơn): Là do mạch máu trong não bị vỡ, máu tràn ra gây chèn ép và làm tổn thương các vùng não xung quanh.
Dù là nguyên nhân nào, tổn thương đều xảy ra bên trong hộp sọ. Việc dùng kim chích vào đầu ngón tay và nặn ra vài giọt máu hoàn toàn không thể tác động đến cục máu đông đang gây tắc nghẽn sâu trong não, cũng không thể làm ngưng tình trạng chảy máu trong hộp sọ.
Các chuyên gia tại các bệnh viện lớn tại Việt Nam và nhiều cơ sở y tế hàng đầu khác đều khẳng định rằng không có bất kỳ bằng chứng khoa học nào ủng hộ phương pháp này. Ngược lại, nó đi ngược lại hoàn toàn với các nguyên tắc cấp cứu hiện đại.
3. Nguy cơ từ việc sơ cứu đột quỵ bằng kim không đúng cách
Việc áp dụng một phương pháp sai lầm không chỉ không giúp ích mà còn trực tiếp gây hại cho người bệnh như:
- Bỏ lỡ “thời gian vàng” trong cấp cứu: Việc chích máu đầu ngón tay bằng kim khi thấy người có dấu hiệu đột quỵ không chỉ không có tác dụng mà còn làm mất đi “thời gian vàng” cấp cứu – khoảng 3 đến 4,5 giờ đầu kể từ khi khởi phát triệu chứng. Trong thời gian quý giá này, nếu được đưa đến bệnh viện sớm, bác sĩ có thể tái thông mạch máu bị tắc, cứu các tế bào não đang tổn thương. Chỉ cần chậm trễ vài phút vì thực hiện các cách sơ cứu sai như chích máu, người bệnh có thể mất cơ hội hồi phục, đối mặt với liệt, mất ngôn ngữ hoặc tàn tật suốt đời.
- Nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng: Những chiếc kim sử dụng trong dân gian thường là kim khâu vá, kim băng, không được tiệt trùng đúng cách. Việc dùng chúng để chọc vào da sẽ tạo ra một cửa ngõ cho vi khuẩn từ môi trường bên ngoài xâm nhập vào cơ thể. Tại thời điểm đột quỵ, cơ thể người bệnh đang trong trạng thái căng thẳng cực độ, hệ miễn dịch suy yếu, khiến họ dễ bị nhiễm trùng hơn. Vi khuẩn có thể gây nhiễm trùng tại chỗ (sưng tấy, mưng mủ), nhưng nguy hiểm hơn là có thể xâm nhập vào máu gây nhiễm trùng huyết – một tình trạng cấp cứu đe dọa tính mạng.
- Gây đau đớn và làm tình trạng trầm trọng hơn: Hành động chích kim gây ra cảm giác đau đớn đột ngột. Cơn đau này có thể kích thích hệ thần kinh giao cảm, làm tăng nhịp tim và huyết áp của người bệnh một cách đột ngột. Trong trường hợp bệnh nhân bị đột quỵ xuất huyết não, việc huyết áp tăng vọt có thể làm cho mạch máu đã vỡ chảy máu nhiều hơn, khiến khối máu tụ trong não lớn hơn, gây tổn thương não lan rộng và tăng áp lực nội sọ. Điều này biến một tình huống nguy kịch thành một thảm họa.
- Xử trí sai lầm do không phân biệt được bệnh: Người nhà không có chuyên môn y khoa không thể phân biệt được giữa đột quỵ nhồi máu não, đột quỵ xuất huyết não, hay thậm chí là một cơn động kinh, hạ đường huyết hoặc u não. Mỗi tình trạng này đòi hỏi một cách xử trí hoàn toàn khác nhau. Việc áp dụng một phương pháp can thiệp mù quáng có thể gây hại trực tiếp và làm trì hoãn việc chẩn đoán đúng từ nhân viên y tế.
=> Xem thêm: Sơ cứu tai biến mạch máu não đúng cách để không bỏ lỡ “thời gian vàng”
4. Nên sơ cứu người bị đột quỵ như thế nào là đúng cách
Hành động đúng và kịp thời là chìa khóa để cứu sống và giảm thiểu di chứng cho người bệnh đột quỵ. Khi phát hiện người có dấu hiệu đột quỵ, hãy giữ bình tĩnh và thực hiện nghiêm túc các bước sau theo khuyến cáo của Bộ Y tế và các tổ chức y tế quốc tế:
Bước 1: Quan sát các dấu hiệu bất thường
Khi nghi ngờ ai đó bị đột quỵ, hãy quan sát nhanh các biểu hiện sau:
- Khuôn mặt: Yêu cầu họ cười hoặc nhe răng. Nếu một bên mặt xệ xuống, miệng méo, nhân trung lệch – đây là dấu hiệu cảnh báo.
- Tay chân: Bảo họ giơ hai tay lên cùng lúc và giữ trong vài giây. Nếu một bên tay rơi xuống, yếu hơn hoặc không thể giơ lên được – cần lưu ý.
- Lời nói: Nhờ họ lặp lại một câu đơn giản như “Tôi ổn”. Nếu nói ngọng, nói không rõ, lắp bắp hoặc không nói được – có khả năng cao là đột quỵ.
- Thời điểm xuất hiện triệu chứng: Ghi nhớ rõ khi nào các triệu chứng bắt đầu, vì điều này rất quan trọng cho việc điều trị sau đó.
Bước 2: Gọi cấp cứu ngay – 115
Đây là một hành động cực kỳ quan trọng và cần phải thực hiện. Đừng chần chừ, đừng chờ đợi xem triệu chứng có tự hết không. Hãy gọi 115 và nói rõ:
- Địa chỉ chính xác để xe cấp cứu có thể đến nhanh nhất.
- Tình trạng của người bệnh vừa quan sát được.
- Thời gian phát hiện ra triệu chứng đầu tiên.
Bước 3: Sơ cứu cơ bản khi chờ cấp cứu
- Giúp người bệnh nằm an toàn: Nếu tỉnh táo, để họ nằm ngửa, kê đầu và vai cao khoảng 30 độ. Nếu nôn hoặc bất tỉnh, nhẹ nhàng xoay người nằm nghiêng để tránh sặc.
- Nới lỏng quần áo: Mở khuy áo, tháo thắt lưng, khăn choàng cổ… giúp người bệnh dễ thở hơn.
- Giữ ấm và trấn an: Đắp chăn mỏng nếu trời lạnh. Nói chuyện nhẹ nhàng, giúp họ bình tĩnh. Tránh tụ tập đông người quanh bệnh nhân.
- Chuẩn bị thông tin cho bác sĩ như: Người bệnh có đang dùng thuốc gì không? Có bệnh lý nền như cao huyết áp, tim mạch, tiểu đường không? Triệu chứng khởi phát lúc mấy giờ?…
Bước 4: Những điều tuyệt đối không nên làm
- Không cho người bệnh ăn hoặc uống bất cứ thứ gì, kể cả nước hay thuốc hạ huyết áp. Phản xạ nuốt có thể bị ảnh hưởng, gây sặc và viêm phổi.
- Không tự ý di chuyển người bệnh một cách xốc vác, trừ khi họ đang ở vị trí nguy hiểm.
- Không xoa dầu, cạo gió, hay lắc mạnh người bệnh vì có thể làm tình hình tệ hơn.
- Không cố gắng dùng kim hay bất kỳ vật nhọn nào để chích máu người bệnh.
=> Xem thêm: Thời gian vàng cấp cứu đột quỵ là gì? Tại sao dễ bị bỏ lỡ
Sơ cứu đột quỵ bằng kim không chỉ không có hiệu quả, mà còn gây nguy hiểm, dễ khiến người bệnh mất đi ‘thời gian vàng’ để được cứu sống. Thay vì làm theo các mẹo truyền miệng, hãy nhận biết đúng dấu hiệu đột quỵ, gọi cấp cứu 115 ngay lập tức và thực hiện sơ cứu cơ bản đúng cách – đó mới là điều cần thiết để cứu người.
